DR. MUHAMMED ERSİN TOY · DÜŞÜNCE ARŞİVİ
X’te yazdıklarım: analizler, yorumlar ve değerlendirmeler
Akışta başlayan düşünceler, burada kalıcı bir okumaya dönüşüyor. Konuyu seçin; kısa bir yorumdan daha uzun bir değerlendirmeye geçin.
Sıralama X paylaşım tarihine göredir. İlk günü doğrulanamayan kayıtlar yıl bilgisiyle sonda gösterilir.
435 yazıdan 121–132 gösteriliyor
Netflix’in anlatımı ve tarihsel hafıza
Netflix’teki Kulüp ve Pera Palas’ta Gece Yarısı gibi yapımların Türkiye tarihini nasıl anlattığı, bu yazının merkezinde. Azınlıkların yaşadığı acıların anlatılmasına değil, tarihî hafızanın tek taraflı kurulması olarak gördüğüm temsil tercihlerine itiraz ediyor; Türkiye’nin kendi hikâyelerini anlatma gücünü tartışıyorum.
Algoritmaların denetimi ve çocuk güvenliği kuralları
Avustralya’nın sosyal medya yaş sınırlarına ilişkin yaptırımları artırma hazırlığı ve İngiltere’nin iletişim düzenleyicisi Ofcom’un bulguları, çocuk güvenliğinde aynı soruyu gündeme getiriyor: Hesap açmayı sınırlamak yeterli mi? Türkiye açısından, içeriği çocuğun önüne getiren öneri sistemlerinin ve kullanım alışkanlıklarını etkileyen platform tasarımının da denetlenmesini tartışıyorum.
Medyanın ortak pazarlığı ve yapay zekâda yayıncı hakları
Arap Devletleri Yayın Birliği (ASBU), haber, görüntü, ses ve arşiv içeriklerinin yapay zekâ şirketlerince kullanımı için yayıncıların ortak müzakere yürütmesini istiyor. Çağrının merkezindeki izin, kaynak gösterme ve adil gelir paylaşımı ilkelerini değerlendiriyorum; ortada imzalanmış bağlayıcı bir anlaşma olduğu söylenmiyor.
Üniversitelerde yapay zekâ ve müfredat değişimi
Yapay zekâ meslekleri değiştirirken üniversitelerin öğrettikleri de değişmek zorunda. Öğrencilerin yalnızca bu araçları kullanmayı değil, verdikleri cevapları sorgulamayı ve hatalarını ayırt etmeyi öğrenmesi gerektiğini savunuyorum. Türkiye’de yeni teknoloji bölümleri açılırken sanat, sosyal bilimler ve eleştirel düşünce eğitimi de güçlendirilmeli.
Bankacılıkta yapay zekâ denetimi ve hesap verme sorumluluğu
Bankalar yapay zekâyı kredi değerlendirmesi, dolandırıcılık tespiti ve risk analizinde kullanıyor. Reuters’ın Haziran 2026’da aktardığına göre finans denetçileri de bu sistemleri izlemek için kendi araçlarını geliştiriyor. Otomatik kararların insan denetimine açık olması ve müşterinin itiraz hakkının korunması gerektiğini savunuyorum.
Veri merkezleri ve ulusal dijital altyapı
Anadolu Ajansının aktardığı hedefe göre Türkiye, 2030’a kadar veri merkezi kapasitesini büyüterek bölgesel bir merkez olmak istiyor. Yapay zekâ modellerinin çalıştığı bu tesislere yatırımın neden enerji, bulut hizmetleri, veri güvenliği ve kriz anındaki kontrolle birlikte düşünülmesi gerektiğini ele alıyorum.
Yerli hesaplama altyapısı ve dayanıklılık
Ukrayna, kamu ve savunma alanındaki yapay zekâ sistemlerini ülke içinde çalıştırmak için Kyivstar ile yerli hesaplama altyapısı kurmayı planlıyor. Henüz plan ve mutabakat aşamasındaki bu girişim üzerinden, dijital egemenliğin veri merkezi, enerji, çip ve insan denetimini birlikte gerektirdiğini tartışıyorum.
Yapay zekâ ve toplum
27 Haziran 2026 tarihli bu analizimde, Endonezya’nın ücretsiz yemek programında yapay zekâ kullanma taslağını çocuk hakları, sağlık verisi ve kamusal denetim açısından ele alıyorum. Verimlilik hedefinin yanında insan kararının ve itiraz hakkının korunması gerektiğini savunuyorum.
İşçilerin robot eğitimindeki emeği ve hakları
The Guardian’ın araştırması, Hindistan’daki bazı fabrika işçilerinin çalışma görüntülerinin robot eğitiminde kullanılmak üzere toplandığını aktarıyor. Haberde işçilerin bilgilendirilmesi ve görüntülerden doğan gelire katılması konusunda yöneltilen sorulardan hareketle emek, rıza ve veri hakkını tartışıyorum.
Pax Silica ve teknoloji tedarik zincirleri
Pax Silica, enerji, kritik madenler, çipler ve yapay zekâ altyapısını güvenilir ortaklar arasında güçlendirmeyi amaçlayan ABD öncülüğündeki girişim. Avrupa Birliği’nin bu girişime katılımı üzerine, Türkiye’nin yalnız ham madde sağlayan değil teknoloji ve üretim kapasitesi kazanan bir ortaklığı nasıl kurabileceğini tartışıyorum.
Gelişmiş yapay zekâya erişim ve devlet denetimi
ABD’de gelişmiş yapay zekâ modellerine erişimin sınırlandırılması, modellerin piyasaya çıkmadan incelenmesi ve kritik olayların devlete bildirilmesine yönelik teklif, yeni bir denetim tartışması doğuruyor. Yazı, bu ayrı adımları güvenlik ihtiyacı ile dışa bağımlılık riski açısından inceliyor; yasa teklifini yürürlükteki bir yükümlülük olarak sunmuyor.
Tarih ve kültür
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Aşura anmasında Türkçe mersiye dinlediği görüntü, İran’ın çok dilli tarihini yeniden gündeme getiriyor. Bu örnekten hareketle Türkçe konuşan toplulukların ve Safevîlerin ülkenin siyasi, kültürel ve dinî geçmişindeki yerini ele alıyorum.
