Yapay zekânın yeni cephesi: Yerli hesaplama gücü

Yapay zekânın yeni cephesi: Yerli hesaplama gücü

Ukrayna, savaş şartlarında ordu ve kamu kurumları için kullanılan yapay zekâ sistemlerini ülke içinde çalıştırmak amacıyla yerli yapay zekâ hesaplama altyapısı kurmayı planlıyor. Bu adım, yapay zekâ çağında egemenliğin yalnızca model geliştirmekle değil; veriyi, veri merkezini, enerji altyapısını, çip erişimini ve karar süreçlerini birlikte kontrol etmekle mümkün olduğunu gösteriyor.

Ukrayna, ülke içinde yapay zekâ hesaplama kapasitesi kurmak için Kyivstar ile harekete geçti. Kyivstar, Ukrayna Ekonomi Bakanlığı ile Gdansk’ta düzenlenen Ukrayna İyileştirme Konferansı’nda mutabakat zaptı imzaladı.

Reuters’ın aktardığına göre projenin ilk aşamasında 3 ila 5 megavatlık kapasite ve on milyonlarca dolarlık yatırım gerekebileceği belirtiliyor.

Haberin en önemli cümlesi Kyivstar Üst Yöneticisi Oleksandr Komarov’dan geldi. Komarov, Ukrayna’da yapay zekânın en büyük kullanıcısının şu anda ordu olduğunu belirterek askerî hesaplamanın dışarıda çalıştırılamayacağını söyledi.

Bu ifade, yapay zekânın artık yalnızca yazılım veya uygulama meselesi olmadığını; doğrudan ulusal güvenlik altyapısına dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Model yetmez, hesaplama gücü gerekir

Ukrayna’nın hamlesi yalnızca yeni bir veri merkezi projesi değildir.

Kyivstar’ın ana ortağı VEON da yaptığı açıklamada, tarafların Ukrayna içinde “egemen, yapay zekâya hazır veri merkezi” kurulmasını değerlendireceğini bildirdi. Açıklamada kamu yönetimi, finansal hizmetler, savunma teknolojileri, araştırma ve geliştirme gibi hassas alanlarda kritik verinin ülke içinde işlenmesi ve saklanmasının hedeflendiği belirtildi.

Bu yaklaşım kritik önemdedir. Çünkü yapay zekâ egemenliği yalnızca “veri ülkede dursun” demek değildir. Asıl mesele, verinin ülke içinde işlenebilmesi, modelin ülke içinde çalıştırılabilmesi ve kriz anında dış sağlayıcıya bağlı kalmadan karar zincirinin sürdürülebilmesidir.

Bir ülke kendi dil modelini geliştirse bile bu modeli çalıştıracak çipe, veri merkezine, enerjiye, soğutma altyapısına, güvenli ağa ve uzman insan kaynağına sahip değilse yapay zekâ kapasitesi kırılgan kalır.

Bu nedenle Ukrayna’nın adımı yeni bir stratejik başlığı öne çıkarıyor: egemen hesaplama gücü, yani yapay zekâyı çalıştıracak işlem kapasitesini ülkenin kendi denetiminde tutması.

Ukrayna önce modeli, şimdi altyapıyı kuruyor

Ukrayna daha önce Kyivstar ve Dijital Dönüşüm Bakanlığı üzerinden ulusal büyük dil modeli geliştirme sürecini başlatmıştı. Ukrayna Dijital Devlet platformunda yayımlanan açıklamada modelin, Ukrayna’ya özgü veri kümeleriyle eğitileceği ve 2026’da beta aşamasına geçmesinin planlandığı belirtildi.

Bu nedenle son gelişme, Ukrayna’nın yapay zekâ stratejisinde ikinci aşamaya geçtiğini gösteriyor. İlk aşamada yerli ve Ukraynaca bağlama uygun model hedefi vardı. İkinci aşamada bu modeli ve askerî-sivil yapay zekâ sistemlerini ülke içinde çalıştıracak hesaplama altyapısı gündeme geldi.

Model olmadan altyapı eksik kalır. Altyapı olmadan model dışa bağımlı olur.

Ukrayna’nın savaş şartlarında öğrendiği temel ders budur.

Savaşta bulut kurtardı, ama yeni bağımlılık doğurdu

Rusya’nın geniş çaplı saldırısından sonra Ukrayna, kamu verilerini ve dijital hizmetlerini korumak için dış bulut altyapılarından yararlandı. Bu hamle savaşın ilk döneminde zorunlu bir direnç stratejisiydi.

Fiziksel veri merkezleri vurulabilirken bulut altyapıları kamu hizmetlerinin sürmesini sağladı. Ancak savaş uzadıkça yeni bir sorun ortaya çıktı: Kritik verinin ve askerî hesaplamanın bütünüyle dış merkezlere bağlı kalması başka bir güvenlik açığı oluşturuyor.

Dış bulut dayanıklılık sağlayabilir. Fakat askerî veri, kamu verisi ve kültürel hafıza bütünüyle yabancı altyapılara bağlı kaldığında karar egemenliği zayıflar.

Ukrayna bu nedenle dış bulutla ayakta kalma aşamasından, yerli hesaplama gücüyle egemenlik kurma aşamasına geçmeye çalışıyor.

Savaş verisi stratejik sermayeye dönüşüyor

Ukrayna savaşı, modern savaş tarihinde benzersiz ölçekte görüntü ve operasyon verisi üretti. DefenseScoop’un aktardığına göre Ukrayna savaşından elde edilen yaklaşık yarım milyon saatlik drone görüntüsü, yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılmak üzere veri platformlarına eklendi.

Bu görüntüler hedef tanıma, araç sınıflandırma, arazi analizi ve otonom sistemlerin eğitimi açısından önem taşıyor.

Bu veri yalnızca geçmişin kaydı değildir. Gelecekteki askerî yapay zekâ sistemlerinin eğitim ham maddesidir.

Savaş sahasında üretilen görüntü, sinyal, hedef, hareket ve hasar verisi; doğru işlendiğinde model kabiliyetine dönüşür. Bu kabiliyet de hedef tespitinden drone sürülerine, elektronik harp analizinden komuta destek sistemlerine kadar çok sayıda alanda üstünlük sağlayabilir.

Bu yüzden Ukrayna’nın yerli hesaplama altyapısı arayışı yalnızca güvenlik nedeniyle değil, savaşta üretilen veri değerini ülkede tutmak açısından da önemlidir.

Eğer savaş verisi yabancı şirketlerin kapalı sistemlerinde işlenirse Ukrayna’nın savaş tecrübesi başkalarının model üstünlüğüne dönüşebilir.

Yapay zekâ savaşı tek başına kazandırmaz

Yapay zekâ savaş alanında güçlü bir araç hâline geliyor. Ancak bu araç abartılı biçimde “savaşı tek başına kazandıracak teknoloji” olarak görülmemelidir.

Carnegie Endowment’ın Nisan 2026 tarihli analizinde yapay zekânın Ukrayna, Gazze ve İran gibi çatışma alanlarında giderek daha fazla kullanıldığı; buna karşılık gözetim, hesap verebilirlik ve insan denetimi sorunlarının büyüdüğü vurgulanıyor.

Analiz, yapay zekânın savaşta tek başına mucizevi sonuç üretmediğini; doğru veri, hızlı analiz ve karar süreçleriyle birleştiğinde sahadaki küçük üstünlükleri büyütebildiğini ortaya koyuyor.

Bu denge önemlidir. Yapay zekâ savaşın yerini almaz; savaşın hızını, ölçeğini ve karar baskısını değiştirir. Yanlış veriyle eğitilen, denetlenmeyen veya dış sağlayıcıya bağımlı çalışan sistemler ise avantaj değil, güvenlik riski üretir.

Bu nedenle Ukrayna’nın yerli hesaplama gücü arayışı, yalnızca daha fazla yapay zekâ kullanma isteği değil; yapay zekânın nerede, nasıl ve kimin denetiminde çalışacağı sorusuna verilen stratejik bir cevaptır.

Askerî yapay zekâ için altyapı şart

CSIS’in Ukrayna’daki askerî yapay zekâ ekosistemine ilişkin analizinde, savaşın başında özel sektör, gönüllü teknoloji ağları ve girişimlerin önemli rol oynadığı; devletin daha sonra bu kapasiteyi kurumsallaştırmaya çalıştığı belirtiliyor.

Raporda Ukrayna’da yapay zekânın çoğu alanda destekleyici işlev gördüğü, ancak uzun vadeli askerî yapay zekâ stratejisine ihtiyaç bulunduğu vurgulanıyor.

Bu değerlendirme, son altyapı hamlesiyle doğrudan birleşiyor. Askerî yapay zekâ yalnızca algoritma meselesi değildir. Modelin eğitildiği veri, çalıştığı sunucu, beslendiği enerji, bağlı olduğu ağ, kayıt altına aldığı karar süreci ve insan denetimi birlikte ele alınmadığında sistem güvenilir olmaz.

Bu nedenle yerli hesaplama kapasitesi, askerî yapay zekânın sürdürülebilirliği, güvenliği ve denetlenebilirliği açısından temel altyapıdır.

Egemenlik yalnızca binayı ülkede kurmak değildir

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: Veri merkezinin ülke içinde bulunması tek başına tam egemenlik sağlamaz.

Yapay zekâ altyapı egemenliği üzerine yapılan akademik çalışmalar, büyük ölçekli yapay zekânın artık veri merkezleri, yüksek kapasiteli ağlar, enerji sistemleri, soğutma teknolojileri ve otomasyon katmanlarıyla birlikte düşünülmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bu yaklaşıma göre yapay zekâ egemenliği yalnızca veri ve algoritma üzerinde değil; sistemin fiziksel ve operasyonel altyapısı üzerinde de kontrol gerektiriyor.

Bu uyarı Türkiye için de geçerlidir. Bir veri merkezinin Türkiye’de kurulması önemlidir; fakat işletmeci, yazılım katmanı, çip tedariki, enerji güvenliği, bakım süreçleri, erişim yetkisi, yedekleme mimarisi ve hukukî denetim yabancı aktörlerin kontrolündeyse egemenlik sınırlı kalır.

Gerçek yapay zekâ egemenliği için altyapının ülkede bulunması yetmez; nasıl işletildiğini de denetlemek gerekir.

Türkiye için stratejik ders

Ukrayna’nın hamlesi Türkiye açısından doğrudan izlenmesi gereken bir gelişmedir.

Türkiye; savunma sanayisi, insansız sistemler, kamu verisi, sağlık verisi, çocuk verisi, medya arşivleri, Türkçe büyük dil modelleri ve kritik altyapılar için kendi yapay zekâ hesaplama kapasitesini kurmak zorundadır.

Yabancı bulut hizmetleri ve uluslararası teknoloji işbirlikleri tamamen dışlanamaz. Ancak askerî veri, vatandaş verisi, kamu hizmetleri ve kültürel hafıza bütünüyle dış sağlayıcılara bağımlı bırakılamaz.

Türkiye’nin yapay zekâ stratejisi yalnızca model geliştirme, uygulama üretme veya yazılım yatırımıyla sınırlı kalmamalıdır. Veri merkezi, enerji güvenliği, çip erişimi, fiber ağ, bulut mimarisi, yedekleme kapasitesi, insan kaynağı ve karar denetimi aynı stratejik dosyada ele alınmalıdır.

Türkiye’nin savunma sanayisinde elde ettiği tecrübe, yapay zekâ altyapısı için de yol gösterici olmalıdır. İnsansız hava araçlarında nasıl platform, yazılım, mühimmat, sensör ve operasyonel tecrübe birlikte ele alındıysa; yapay zekâda da model, veri, hesaplama gücü, enerji, güvenli ağ ve insan denetimi birlikte kurulmalıdır.

Yapay zekâ egemenliği veri merkezinden başlar

Ukrayna’nın savaş ortasında attığı adım, yapay zekâ çağının temel gerçeğini açık biçimde gösteriyor.

Model geliştirmek önemlidir. Veriye sahip olmak önemlidir. Ancak modelin nerede çalıştığı, verinin nerede işlendiği, karar zincirinin hangi altyapıya bağlı olduğu ve kriz anında sistemin kimin kontrolünde kalacağı daha da önemlidir.

Yapay zekâ egemenliği yalnızca millî model geliştirmek değildir.

Yapay zekâ egemenliği; askerî ve kamusal veriyi kendi altyapısında işleyebilmek, modeli kendi ülkesinde çalıştırabilmek, enerji ve ağ güvenliğini sağlayabilmek ve kriz anında dış sağlayıcılardan izin almadan karar süreçlerini sürdürebilmektir.

Ukrayna’nın savaşta öğrendiği ders Türkiye için de açıktır: Yapay zekâ çağında egemenlik, veri merkezinden, hesaplama gücünden ve karar zincirini kendi elinde tutmaktan başlar.

Kaynaklar

1. Reuters — “Ukraine plans domestic AI computing capacity with Kyivstar”, 26 Haziran 2026

Bilgi: Ukrayna’nın Kyivstar ile yerli yapay zekâ hesaplama altyapısı kurmak için mutabakat zaptı imzaladığı; ilk aşamada 3-5 megavatlık kapasite ve on milyonlarca dolarlık yatırım gerekebileceği; Kyivstar Üst Yöneticisi Oleksandr Komarov’un askerî hesaplamanın dışarıda çalıştırılamayacağı yönündeki sözleri aktarıldı.

URL:

https://

reuters.com/business/media

-telecom/ukraine-plans-domestic-ai-computing-capacity-with-kyivstar-2026-06-26/

…

2. VEON — “Kyivstar signs MoU with Ukraine’s Ministry of Economy to accelerate AI infrastructure and digital growth”, 26 Haziran 2026

Bilgi: Kyivstar ve Ukrayna Ekonomi Bakanlığının “egemen, yapay zekâya hazır veri merkezi” kurulmasını değerlendirdiği; kritik verinin ülke içinde işlenmesi ve saklanmasının hedeflendiği bildirildi.

URL:

https://

veon.com/newsroom/press

-releases/kyivstar-signs-mou-with-ukraines-ministry-of-economy-to-accelerate-ai-infrastructure-and-digital-growth

…

3. Digital State — “Ukraine Moves Toward a Sovereign AI Model: National LLM to Enter Beta in 2026”, 7 Ocak 2026

Bilgi: Ukrayna’nın ulusal büyük dil modeli geliştirme sürecini başlattığı; modelin Ukrayna’ya özgü veri kümeleriyle eğitilmesinin ve 2026’da beta aşamasına geçmesinin planlandığı açıklandı.

URL:

https://

digitalstate.gov.ua/news/govtech/u

kraine-moves-toward-a-sovereign-ai-model-national-llm-to-enter-beta-in-2026

…

4. DefenseScoop — “Data from half a million hours of Ukraine conflict drone footage now available to train AI”, 16 Haziran 2026

Bilgi: Ukrayna savaşından elde edilen yaklaşık yarım milyon saatlik drone görüntüsünün yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılmak üzere veri platformlarına eklendiği aktarıldı.

URL:

https://

defensescoop.com/2026/06/16/dat

a-from-half-a-million-hours-of-ukraine-conflict-drone-footage-now-available-to-train-ai/

…

5. Carnegie Endowment — “The Fog of AI War”, 16 Nisan 2026

Bilgi: Yapay zekânın Ukrayna, Gazze ve İran gibi çatışma alanlarında kullanımının arttığı; ancak gözetim, hesap verebilirlik ve insan denetimi sorunlarının büyüdüğü değerlendirildi.

URL:

https://

carnegieendowment.org/europe/strateg

ic-europe/2026/04/the-fog-of-ai-war

…

6. CSIS — “Understanding the Military AI Ecosystem of Ukraine”

Bilgi: Ukrayna’daki askerî yapay zekâ ekosisteminde özel sektör, gönüllü teknoloji ağları ve devletin rolü incelendi; uzun vadeli askerî yapay zekâ stratejisine ihtiyaç bulunduğu belirtildi.

URL:

https://

csis.org/analysis/under

standing-military-ai-ecosystem-ukraine

…

7. Sergio Cruzes — “AI Infrastructure Sovereignty”, 2026

Bilgi: Yapay zekâ egemenliğinin yalnızca veri ve algoritma kontrolüyle değil; veri merkezleri, enerji, ağ, soğutma ve operasyonel altyapı üzerindeki kontrolle birlikte düşünülmesi gerektiği vurgulandı.

URL:

https://

arxiv.org/abs/2602.10900