Sosyal Medya Şirketleri Artık İnsan Hakları Meselesidir

Dr. Muhammed Ersin Toy, X’te son düzenleme tarihi 20 Mayıs 2026 olarak görünen bu yazısında, sosyal medya şirketlerinin çocuklar ve gençler üzerindeki etkilerinin insan hakları ve çocuk hakları açısından ele alınmasını savunuyor. İstanbul Aile Vakfı’nın sosyal medya şirketlerine karşı açtığını duyurduğu davaya ve Temiz Ekran Hareketi’ne destek veriyor.

Toy’a göre tartışma yalnızca ekran süresi, zararlı içerik ya da ailelerin denetimiyle sınırlandırılamaz. İçeriklerin seçilmesi ve sıralanması, kişiselleştirilmiş öneriler, sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve bildirimler de platformların sorumluluğu kapsamında değerlendirilmelidir. Yazar, kullanıcıların dikkatini ve davranışlarını ekonomik değere dönüştüren iş modellerini eleştiriyor; çocukların mahremiyeti, gelişimi ve kendi kararlarını verebilmesi bakımından platform tasarımının önemini vurguluyor.

Yazı, bu görüşünü TikTok hakkındaki Avrupa Komisyonu süreciyle ve Amnesty International, 5Rights Foundation, ABD Genel Cerrahı ile American Psychological Association’ın çalışmalarına atıf yaparak geliştiriyor. Bu kaynaklar tasarım, öneri sistemleri ve kullanım biçimleriyle bağlantılı risklerin incelenmesine dayanak oluşturuyor. Bununla birlikte söz konusu düzenleyici süreç, araştırmalar ve sağlık değerlendirmeleri aynı tür kanıtlar değildir; her kullanıcıda aynı etkinin oluştuğunu ya da bütün iddiaların bir mahkemece doğrulandığını göstermez.

Toy, 19 Mayıs’ın bağımsızlık ve gençliğe karşı sorumluluk fikrini dijital dünyayla ilişkilendiriyor. Gençlerin dikkatinin, mahremiyetinin ve geleceğinin platformların ticari çıkarlarına bırakılmaması gerektiğini savunuyor. Bu çerçevede ailelerin, okulların, toplumun ve kamu kurumlarının sorumluluğunu hatırlatıyor; Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu başta olmak üzere ilgili kurumları kapsamlı incelemeye çağırıyor.

Yazarın temel önerisi, çocukların korunmasını yalnızca aile içi denetime ve şirketlerin gönüllü taahhütlerine bırakmayan; platform mimarisini, şirket sorumluluğunu ve çocuk haklarını birlikte ele alan bir yaklaşım geliştirilmesidir.