Savaşın anlatısı: Medya dili ve meşruiyet alanı

Evet; İsrail’in yüksek teknoloji, istihbarat ve silah sanayiinde güçlü olduğu biliniyor. Ancak daha belirleyici olan şudur: İsrail’in asıl üstünlüğü, savaşı yalnız sahada değil, meşruiyet alanında yürütebilmesidir.

Meşruiyet alanı; kimin haklı, kimin haksız sayılacağına, hangi ölümün suç, hangisinin “kaçınılmaz” görüleceğine, hangi şiddetin kınanıp hangisinin savunulacağına karar verilen zihinsel ve siyasal zemindir. İsrail, bu zemini yönetebildiği ölçüde, sahadaki eylemlerini daha gerçekleşmeden önce aklamayı başarır.

Bu üstünlük, askeri kapasitenin; lobi ağları, etki ajanlığı, kültür endüstrisi, haber üretimi, yayıncılık ve bilgi rejimi ile aynı anda çalıştırılması sayesinde kurulur. Böylece bomba yalnız düşmez; aynı anda o bombanın nasıl adlandırılacağı, nasıl anlatılacağı ve nasıl hatırlanacağı da belirlenir.

Bu düzenek tek merkezli değildir. Siyasal lobi, hangi kelimenin “meşru”, hangi itirazın “aşırı”, hangi eleştirinin “tehlikeli” sayılacağını belirleyen görünmez sınırlar çizer. Etki ajanlığı, kamuoyunu yalnız ikna etmek için değil; çoğu zaman dağıtmak, yormak, umutsuzlaştırmak ve felce uğratmak için çalışır. Kültür endüstrisi, işgali sıradanlaştırır; sürekliliğini görünmez kılar. Filmde, dizide, romanda, haberde işgal, olağan bir arka plan hâline gelir.

Haber dili ise bu düzenin günlük tercümanıdır. Kelime ekonomisi ve “denge” iddiası, yapısal güç asimetrisini iki taraflı bir çatışma görüntüsüne sokar. İşgal “çatışma”, saldırı “operasyon”, kuşatma “güvenlik önlemi”, açlık “insani kriz”, soykırım ise “savaşın sonucu” olarak sunulur. Böylece fail ile mağdur arasındaki fark silinir.

Bu noktada mesele artık yalnız askeri değil; anlatısal bir tahakküm hâline gelir. Sahadaki yıkım, kelimelerle örtülür; suç, kavramlarla geciktirilir; sorumluluk ise dağıtılır. Bombanın açtığı yarayı kelimeler kapatmaya çalışır.

Kur’an’ın uyarısı burada tarihsel değil, evrensel bir ikaz olarak okunabilir:

“Yeryüzünde bozgunculuk yapmayın denildiğinde, ‘Biz ıslah edicileriz’ derler. Bilin ki asıl bozguncular onlardır; fakat farkında değildirler.”

Bugün İsrail devleti tam da bu zihinsel kalıbı üretmektedir.

Soykırım “güvenlik”, işgal “savunma”, kuşatma “zorunluluk”, çocuk ölümleri ise “yan hasar” olarak adlandırılır. Böylece fesat, ıslah diliyle; zulüm, hukuk kelimeleriyle sunulur. Suç, daha yargılanmadan önce kelimelerle aklanır.

Bu nedenle İsrail’in gücü yalnız bombasında değil; kelimelerinde, ağlarında ve bilgi rejiminde yatmaktadır. Lobi, kültür ve medya dili birlikte çalıştığında, sahadaki yıkımın üzerine bir anlatı zırhı geçirilir. Bu zırh, yalnız gerçeği örtmez; vicdanı da uyuşturur.

Ve bu zırh kırılmadan, hakikatin adı konulmadan, adaletin dili kurulmadan, imha siyaseti kolayca “normal” hâle getirilebilir.

Kur’an’ın uyarısıyla söylersek:

Bozgunculuğun en tehlikeli biçimi, kendini ıslah olarak sunandır.

Bugün bize düşen ise bu örtüyü kaldırmaktır.

Zulmü, zalimin kelimeleriyle değil; hakikatin adıyla yeniden tanımlamaktır.

Altay Cem Meriç örtünün bir ucunu tuttu.

Bu örtü tek kişinin gücüyle kalkmaz.

Hep birlikte tutup çekmediğimiz sürece, hakikat görünmez kalır.