İngiltere çocukları yalnız sosyal medyadan değil, dijital sistemden korumaya hazırlanıyor

İngiltere çocukları yalnız sosyal medyadan değil, dijital sistemden korumaya hazırlanıyor

İngiltere, çocukların dijital dünyada korunması için sosyal medyaya yaş sınırı koymanın ötesine geçen bir güvenlik sistemi hazırlıyor. Yeni politika dört alanı kapsıyor. İlk alan, 16 yaş altındakilerin sosyal medya erişimini sınırlandırmak ve yaş kontrolünü güçlendirmek. İkincisi, 16 ve 17 yaşındakiler için kişiselleştirilmiş içerik akışını, otomatik oynatmayı, gece kullanımını ve bildirimleri sınırlamak. Üçüncüsü, yapay zekâ sohbet sistemlerinde çocuklara yönelik güvenlik kuralları hazırlamak. Dördüncüsü ise okullarda akıllı telefon kullanımını sınırlandırmak. Kültür Bakanı Lisa Nandy’nin 30 Eylül’de The Guardian’a yaptığı açıklama da 16 yaş altına yönelik sosyal medya yasağının son hedef değil, daha geniş bir çocuk dijital güvenliği politikasının ara aşaması olduğunu ortaya koyuyor.

İngiliz hükümetinin temmuz ayında yayımladığı “Çevrim içi dünyada büyümek: Hükümetin cevabı” başlıklı resmî belge bu politikanın ayrıntılarını ortaya koyuyor. Buna göre 16 ve 17 yaşındaki kullanıcıların sosyal medya erişimi gece yarısı ile sabah 06.00 arasında varsayılan olarak sınırlandırılacak, bu saatlerde bildirimler kapatılacak. Otomatik oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik akışları da başlangıçta devre dışı olacak. Gençler isterlerse bu ayarları daha sonra değiştirebilecek.

İngiltere’nin yaklaşımındaki asıl değişim burada. Mesele yalnız çocuğun sosyal medyaya girip girmemesi değil, platforma girdikten sonra karşısına nasıl bir dijital ortam çıktığı.

Hükümetin aynı resmî belgede yayımladığı istişare sonuçlarında, ayrıntılı ankete cevap verenlerin yüzde 81’i sonsuz kaydırmayı, yüzde 78’i kişiselleştirilmiş içerik önerilerini, yüzde 70’i otomatik oynatmayı çocukları çevrim içinde daha uzun tutabilecek özellikler arasında değerlendirdi. Bu veriler tek başına doğrudan zarar kanıtı değil; ancak düzenleme tartışmasının yönünü gösteriyor.

Çünkü çocuk sosyal medyada yalnızca içerik görmüyor. Platform da çocuğu görüyor; hangi içerikte durduğunu, neyi geçtiğini, neye yeniden baktığını öğreniyor ve sonraki içeriği buna göre belirliyor. Daha önce “algoritmik çocukluk” olarak tarif ettiğim mesele tam olarak burada ortaya çıkıyor. Yaş sınırı çocuğun kapıdan girip giremeyeceğini belirlerken algoritma kapının arkasında karşısına nasıl bir dünyanın çıkacağını belirliyor.

İngiliz hükümetinin politika belgesi, aynı yaklaşımın yapay zekâya da taşınacağını gösteriyor. Çocukların cinsel içerikli yapay zekâ sohbet sistemlerinden korunması, bazı özelliklerin yaşa göre sınırlandırılması ve uzun süreli etkileşimleri azaltacak önlemler üzerinde çalışılıyor. Zararlı veya yanıltıcı ruh sağlığı tavsiyesi veren sistemlere karşı daha ileri tedbirler de değerlendiriliyor.

Bu alan giderek daha önemli hâle geliyor. Çünkü sosyal medya çocuğa içerik önerirken yapay zekâ çocukla doğrudan konuşuyor; sorularını cevaplıyor, söylediklerini hatırlıyor ve kimi zaman arkadaşlık benzeri bir ilişki kurabiliyor. Bu nedenle yapay zekâ çağında çocuk güvenliği yalnız içerik sınırı değil, aynı zamanda çocukla sistem arasındaki ilişkinin sınırlarını belirleme meselesidir.

Dördüncü alan akıllı telefon. İngiltere, okullarda dersler, teneffüsler ve öğle araları dâhil olmak üzere okul günü boyunca telefon kullanımını sınırlandıran bir politika uyguluyor. Ancak cihaz üreticileri, işletim sistemleri ve uygulama mağazalarının tamamını aynı çocuk güvenliği rejimine bağlayan kapsamlı bir sistem henüz kurulmuş değil.

İngiltere’nin attığı adımlar Türkiye açısından da önemli bir tecrübe alanı oluşturabilir. Burada mesele İngiliz modelini doğrudan kopyalamak değil; uygulamanın sonuçlarını izlemek. Yaş sınırlarının ne ölçüde uygulanabildiği, çocukların başka platformlara yönelip yönelmediği, kişiselleştirilmiş akışların sınırlandırılmasının nasıl sonuç verdiği, yapay zekâ sistemlerine getirilen kuralların işleyip işlemediği ve okulda telefon sınırlamasının etkileri Türkiye için de önemli veriler üretebilir.

Bu nedenle İngiltere’nin bugün başlattığı süreç yalnız kendi çocukları açısından değil, benzer düzenlemeler hazırlayan ülkeler açısından da izlenmeye değer bir deneyim olacak. Düzenlemenin ayrıntıları İngiliz hükümetinin “Çevrim içi dünyada büyümek” başlıklı resmî politika belgesinde yer alırken, Lisa Nandy’nin 30 Eylül’deki açıklamaları politikanın bundan sonraki yönünü daha açık biçimde ortaya koyuyor.

İngiltere örneğinin gösterdiği temel yönelim şu: Çocuk güvenliği yalnız aileye veya çocuğa yüklenebilecek bir sorumluluk değil. Platformun, algoritmanın, yapay zekânın ve cihazın da sorumluluğu var.

Yaş sınırı kapıyı korur; gerçek çocuk güvenliği ise kapının arkasındaki dijital mimariyi de düzenler. Çocuklara sınır koyarken algoritmalara da sınır koymak gerekiyor.