Çocuk güvenliğinde yeni eşik: Akıllı telefon, algoritma ve yapay zekâ birlikte düzenlenmeli

Çocuk güvenliğinde yeni eşik: Akıllı telefon, algoritma ve yapay zekâ birlikte düzenlenmeli

Çocuk güvenliğinde artık yalnız sosyal medyaya giriş yaşını tartışmak yeterli değil. Dünyadaki düzenlemeler yeni bir aşamaya geçiyor: Akıllı telefonun cihaz mimarisi, algoritmalar ve yapay zekâ aynı çocuk güvenliği politikasının parçaları hâline geliyor.

Çünkü yaş sınırı kapıyı koruyor, algoritma içeride çalışıyor. Çocuk platforma girdikten sonra ne göreceğini, neyin tekrar karşısına çıkarılacağını ve ekranda ne kadar tutulacağını öneri sistemleri belirliyor. Bu nedenle mesele artık yalnız çocukların sosyal medyada ne gördüğü değil, sosyal medya platformlarının çocukluğu nasıl tasarladığıdır.

California bu konuda önemli bir adım attı. 16 yaş altındaki çocuklara bağımlılık yapıcı algoritmik akışların ve otomatik oynatma gibi tasarım özelliklerinin sunulmasını sınırlandırıyor. Avrupa ve İngiltere'de de çocuk hesaplarında otomatik oynatma, yoğun bildirimler ve kişiselleştirilmiş önerilerin sınırlandırılması tartışılıyor.

Yani dünya zararlı içerikten zararlı tasarıma doğru ilerliyor.

Çocuklara değil, algoritmalara da sınır koymak gerekir.

İkinci alan akıllı telefonun kendisi. Telefon artık yalnızca bir ekran değil; işletim sistemi, uygulamalar, sensörler, bildirimler ve sürekli ağ bağlantısından oluşan bir dijital çevre. Platformların dikkat ve veri ekonomisini çocuğun hayatının tamamına taşıyan altyapı da bu cihaz.

California'nın yaş bilgisinin işletim sistemi düzeyinde güvenli biçimde uygulamalara aktarılmasını öngören yaklaşımı ve Avustralya'nın çocuk güvenliği kurallarını uygulama mağazaları ile cihaz işletim sistemlerine kadar genişletmesi bu nedenle önemli. Çocuğun güvenliği yalnız TikTok, Instagram veya YouTube'un sorumluluğu olarak bırakılamaz. Telefonun ve işletim sisteminin de çocuk için baştan güvenli tasarlanması gerekir.

Üçüncü eşik ise yapay zekâ.

California'nın yeni düzenlemesi çocukların kullandığı yapay zekâ sistemlerinde hafıza, bildirim, kullanım süresi, ebeveyn kontrolü ve sistemin çocukla kurabileceği ilişkinin sınırlarını düzenliyor.

Çünkü sosyal medya algoritması çocuğa içerik öneriyordu. Yapay zekâ ise çocukla konuşuyor, onu hatırlıyor, tavsiye veriyor ve kimi zaman sırdaş gibi kullanılabiliyor.

Burada artık temel soru yalnız “Çocuk ne görüyor?” değil.

Çocukla kim konuşuyor? Çocuğa kim tavsiye veriyor? Çocuk kime güveniyor?

Bu, daha önce ifade ettiğimiz algoritmik çocukluk meselesinin yeni aşamasıdır. Asıl soru çocuğun ne izlediği değil; platformun ve artık yapay zekânın çocuğu nasıl gördüğü, ölçtüğü, sınıflandırdığı ve yönlendirdiğidir.

Türkiye'nin de çocuk güvenliğini bütünsel düşünmesi gerekiyor. Yaş sınırı gerekli ama başlangıçtır. Türkiye aynı anda erişim güvenliğini, akıllı telefon ve işletim sistemi mimarisini, algoritmik öneri sistemlerini ve yapay zekâ ile çocuk arasındaki ilişkiyi düzenleyecek teknik ve hukuki altyapıyı hazırlamalıdır.

Çocuğun cihazında en güvenli ayarlar baştan açık olmalı. Yaş bilgisi mahremiyeti koruyan biçimde cihaz düzeyinde yönetilmeli. Çocuk hesaplarında bağımlılık yapıcı tasarım sınırlandırılmalı. Yapay zekânın hafızası, kullanım süresi, kişisel veri kullanımı ve çocukla kurabileceği duygusal ilişkinin sınırları belirlenmeli.

Çocukları ekrandan uzaklaştırmak yetmez; çocuğu ekrana bağlayan sistemi değiştirmek gerekir.

Türkiye'nin yeni çocuk güvenliği politikası tam olarak bunu hedeflemelidir.