Dijital Egemenlik Stratejisi Türkiye’nin algoritmik güç tartışmasını genişletiyor

Türkiye’nin Dijital Egemenlik Stratejisi, 27 Ekim’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında toplanan Siber Güvenlik Kuruluna sunuldu. İletişim Başkanlığının açıklamasına göre toplantıda yapay zekânın siber tehditlerin hızını ve ölçeğini değiştirmesiyle, dijital platformların algoritmik yönlendirme ve bilişsel etki faaliyetleri birlikte değerlendirildi. Böylece gündem, kritik altyapıların korunmasından toplumun bilgiyle kurduğu ilişkiye kadar genişledi.

Anadolu Ajansının haberinde de aktarılan açıklama, kritik teknolojilerde dışa bağımlılığın azaltılmasını ve millî teknoloji kapasitesinin geliştirilmesini stratejinin amaçları arasında sıralıyor. İlgili kurumların kararları uygulaması, ilerlemenin izlenmesi ve düzenli değerlendirme yapılması kararlaştırıldı. Kamu kurumları, özel sektör ve akademi arasındaki iş birliğinin derinleştirilmesi de vurgulandı.

Kamuoyuna sunulan bu açıklama, stratejinin tam metnini, bütçesini veya ayrıntılı uygulama takvimini içermiyor. Dolayısıyla hangi tedbirin hangi tarihte devreye gireceğine ilişkin sonuç çıkarmak için henüz yeterli bilgi bulunmuyor. Buna karşılık açıklamanın ortaya koyduğu yönelim belirgin: Dijital egemenlik, sistemlerin çalışır kalması kadar karar verme imkânının ve toplumsal dayanıklılığın korunmasıyla ilişkilendiriliyor. Bu yaklaşımın somut karşılığı, birbirinden farklı riskleri aynı başlık altında toplarken aralarındaki ayrımları koruyabilmesine bağlı olacak.

Altyapıdan bilginin dolaşımına uzanan güvenlik

Bir kamu hizmetinin devre dışı bırakılmasıyla, bir olay hakkındaki bilgilerin yanıltıcı biçimde öne çıkarılması farklı mekanizmalarla işler. İlkinde erişim ve hizmet sürekliliği doğrudan etkilenir. İkincisinde sistem çalışmaya devam ederken toplumun gördüğü kaynaklar, karşılaştırabildiği iddialar ve oluşan kanaat değişebilir. Bu iki soruna aynı araçlarla karşılık vermek yeterli olmaz.

Bilginin dolaşımındaki güç, içeriğin yayımlanmasından sonra da kullanılır. Bir haber arama sonucunda geriye düşebilir, otomatik özette bağlamını kaybedebilir veya öneri sistemi tarafından belirli bir kitleye taşınabilir. Bunların her birini kasıtlı saldırı olarak tanımlamak doğru değildir. Ticari tercihler, teknik hatalar, kullanıcı davranışları ve örgütlü müdahaleler arasında kanıta dayanan ayrım yapılması gerekir.

Türkiye açısından bilişsel güvenliğin güçlü zemini, bu mekanizmaları araştırabilecek kapasitenin gelişmesidir. Hangi içeriğin ne kadar kişiye ulaştığı kadar, neden o kişilere gösterildiği ve karşıt bilgilerin nasıl görünür olduğu da incelenmeli. Platformların açıklamalarına ek olarak bağımsız araştırmacıların erişebildiği veriler, tekrar edilebilen incelemeler ve kamuoyunun anlayabildiği bulgular gerekli.

Örneğin bir afet sırasında yanlış bir tahliye bilgisinin yayılması, hem haber doğrulamasını hem platformların dağıtım davranışını ilgilendirir. Müdahalenin amacı yanlışlığı göstermek, doğru bilgiye erişimi kolaylaştırmak ve düzeltmenin aynı kitleye ulaşmasını sağlamak olmalı. Bu süreçte güvenilir haber kaynaklarının görünürlüğünü azaltan gelişigüzel önlemler, çözülmek istenen bilgi açığını büyütebilir.

Örneğin algoritmik bir yönlendirme iddiasında kullanılan veri kümesi, incelemenin kapsadığı dönem ve çıkarımın sınırları belirtilmeli. Birkaç çarpıcı paylaşım, toplumun tamamına ilişkin sonuç üretmek için yeterli olmaz. Aynı şekilde platformun kendi ölçümü de tek başına nihai kanıt sayılamaz. Farklı araştırma ekiplerinin aynı olayı inceleyebilmesi, hem hataların bulunmasını hem müdahalenin gerekçesinin anlaşılmasını kolaylaştırır. Böylece kamusal tartışma sınanabilir bulgulara dayanarak gelişir.

Bu nedenle medya kuruluşları ve üniversiteler dijital güvenliğin yalnızca bilgilendirilecek tarafları olarak görülmemeli. Özgün habercilik, dil uzmanlığı, toplumsal araştırma ve teknik inceleme aynı sorun üzerinde farklı bilgiler üretir. Kurumlar arasında kurulacak ilişki, bu bilgileri birleştirebildiğinde stratejinin toplumsal karşılığı güçlenir.

Türkiye’nin araştırmaları hangi açığı gösteriyor?

Özgür Önder ve çalışma arkadaşlarının Ağustos 2026’da yayımlanan araştırması, Türkiye’nin yapay zekâ ve dijitalleşme belgelerini inceleyerek iki temel eksen belirliyor: etik ilkeler ve ulusal kapasite. Araştırmaya göre belgeler bu iki alana eşit ağırlık vermiyor; kurumların öncelikleri, stratejilerin vurgularını ve aralarındaki uyumu etkiliyor.

Bu çalışma, belgelerin nitel içerik çözümlemesine dayanan bir Türkiye vaka incelemesi. Araştırmacılar açıklanan niyetleri inceliyor; uygulamanın gerçekleşen sonuçlarını ölçmüyor. Ayrıca araştırma, 27 Ekim’de sunulan yeni stratejiden önce yayımlandı. Dolayısıyla bulgularını yeni belgenin eksiklerinin kanıtı olarak kullanmak mümkün değil. Sağladığı çerçeve, uygulamada hangi soruların birlikte sorulması gerektiğini gösteriyor.

Ulusal kapasite; yazılım, donanım, insan kaynağı ve kurumların birlikte çalışabilme yeteneğini kapsamalı. Etik ilkeler de gündelik kararlarla ilişkilendirilmeli. Bir sistemin veriyi hangi amaçla topladığı, yanlış karar karşısında kimin sorumlu olduğu ve vatandaşın düzeltme isteğini nereye ileteceği açıklanmadığında, teknolojiye sahip olmak tek başına güven üretmez.

Burada veri merkezinin bulunduğu ülke kadar hizmetin yönetimi de önemlidir. Kurum, kullandığı sistemdeki hatayı araştırabiliyor mu? Başka bir sağlayıcıya geçmek istediğinde verisini ve çalışma düzenini taşıyabiliyor mu? Gerekli uzmanlığı kendi bünyesinde sürdürebiliyor mu? Bunlar, egemenlik iddiasını günlük işletme kapasitesiyle buluşturan sorulardır.

Bütün çözümleri ülke içinde üretmek her durumda ekonomik veya teknik açıdan mümkün olmayabilir. Bu nedenle dışa bağımlılığı azaltma hedefi, kritik bağımlılıkların belirlenmesini ve alternatiflerin geliştirilmesini gerektirir. Uluslararası iş birliği, açık standartlar ve uzman değişimi de bu kapasiteyi destekleyebilir. Önemli olan, iş birliğinin hangi kararları Türkiye’nin kendi bilgisi ve kaynaklarıyla alabilmesini sağladığıdır.

Julia Pohle ile Thorsten Thiel’in dijital egemenlik incelemesi, kavramın devletin özerkliği, ekonomik bağımsızlık ve bireyin karar verebilmesi gibi farklı anlamlarda kullanıldığını gösteriyor. Yazarlar, denetim gücünün büyümesini demokratik hesap verebilirlikle birlikte ele almak gerektiğini savunuyor. Bu kavramsal değerlendirme bir ülkenin güncel performansını ölçmüyor; kavramın içinde kolayca görünmezleşen gerilimleri açığa çıkarıyor.

Başarı hangi sonuçlarla izlenebilir?

Türkiye’nin yeni stratejisi açısından ilk ihtiyaç, kamuoyuyla paylaşılabilecek hedeflerin açık bir izleme düzenine bağlanması. Kritik hizmetlerde kesinti süresinin azalması, kurumların müdahale yeteneğinin gelişmesi ve zorunlu bir sağlayıcı değişikliğinin yönetilebilmesi, teknik kapasite için anlamlı göstergeler olabilir. Her göstergenin başlangıç düzeyi, sorumlusu ve değerlendirme aralığı belirlenmeli.

Bu izleme düzeni, güvenlik nedeniyle açıklanamayacak bilgilerin bulunduğu gerçeğini de gözetebilir. Teknik ayrıntıları paylaşmadan hedeflerin, harcama başlıklarının ve genel ilerlemenin anlatılması mümkündür. Gizlilik ihtiyacı ile bütün uygulamanın değerlendirme dışında kalması aynı şey değildir. Kamuoyuna verilen bilgi düzenli ve karşılaştırılabilir olduğunda, başarı iddiası da eleştiri de daha sağlam verilere dayanır.

Bilgi alanındaki dayanıklılık ise farklı ölçütler gerektirir. Yanlış bir içeriğin kaç kez kaldırıldığı, tek başına toplumun daha doğru bilgilendiğini göstermez. Düzeltmenin kimlere ulaştığı, güvenilir kaynakların erişilebilirliği ve vatandaşın farklı iddiaları karşılaştırabilmesi de hesaba katılmalı. Böylece başarı, yalnızca müdahale sayıları üzerinden anlatılmaz.

Kamu alımlarında da sonuç odaklı bir yaklaşım kurulabilir. Yerli bir ürünün tercih edilmesiyle birlikte bakım, güvenlik incelemesi, veri taşınabilirliği ve kurum içi eğitim şartlarının değerlendirilmesi gerekir. Kamu kaynağı, kısa süreli bir teslimatın yanında sürdürülebilir uzmanlık üretmeli. Üniversite ve şirketlerin ortak çalışmaları da gerçek kullanım sorunlarıyla sınandığında daha anlamlı olur.

Dijital egemenlik, vatandaşın bilgiye güvenle ulaşabildiği ve kurumların kullandıkları teknolojinin sorumluluğunu üstlenebildiği ölçüde toplumsal bir karşılık kazanır. Stratejinin açıklanan yönelimi bu tartışmayı genişletiyor. Bundan sonraki aşamada belirleyici olacak şey, güvenlik hedeflerinin hangi kaynaklarla, hangi denetim altında ve hangi ölçülebilir sonuçlarla hayata geçirildiğidir.