Trenton’da veri merkezi oylaması: Yerel seçmen hangi sınırı çizdi?

Trenton’da 3 Kasım’da oylanan 17 numaralı öneri, Butler County Seçim Kurulunun kesinleşmemiş sonuçlarına göre yüzde 79,68 destek aldı. Sekiz seçim çevresinin tamamından gelen sayımda 3 bin 541 kabul, 903 ret oyu bulunuyor. Oylama, belirli büyüklüğün üzerindeki veri merkezlerinin inşasına ilişkin. Sonucun seçim kurulu tarafından onaylanması bekleniyor.

Veri merkezleri, verinin saklandığı ve işlendiği sunucuları barındırıyor. Yapay zekâ hizmetleri de bu fiziksel altyapıya ihtiyaç duyuyor. Trenton’daki gelişme, hesaplama kapasitesini artırma kararının yerleşimlerin geleceğine ilişkin bir siyasi tercihe dönüşebildiğini gösteriyor. Ancak bir kentteki sonuçtan bütün toplumun yapay zekâyı reddettiği hükmü çıkarılamaz.

Seçmen neye karar verdi?

Seçim kurulunun yayımladığı öneri metni, yasağın kapsamını teknik bir eşikle belirliyor. Düzenleme, dijital bilgi hizmetleri için kullanılan ve toplam aylık güç talebi veya en yüksek yükü 25 megavatı aşan tesisleri kapsıyor. Aynı ya da birbirine bitişik veya birleştirilmiş parsellerdeki yapılar birlikte değerlendiriliyor.

Bu ayrıntı önemli. Karar, kentteki her sunucunun kapatılması ya da bütün dijital hizmetlerin yasaklanması biçiminde okunamaz. Metin inşaatı hedefliyor. Devam eden belirli bir projenin hukuki durumuna ilişkin sonuç çıkarmak için o projenin izinlerini ve uygulama kararlarını ayrıca incelemek gerekir.

Oylamaya ulaşılması da kendiliğinden gerçekleşmedi. WCPO’nun belediye toplantısından aktardığı habere göre öneri, mahkeme sürecinin ardından eylülde kasım seçimine taşındı. Böylece yatırımın yer seçimi tartışması, seçmenin doğrudan karar verebildiği bir aşamaya geçti.

Sonuç bize neyi söylemiyor?

Cleveland.com’un seçim gecesi haberinde Trenton’daki güçlü destek, Ohio’daki diğer yerel oylamalarla birlikte ele alınıyor. Yine de oy sayımı, seçmenin hangi gerekçeye ne kadar ağırlık verdiğini ölçen bir araştırma değil. Elektrik, su, arazi kullanımı veya yönetime katılma isteğinin sonuçtaki payını bu tablodan ayrı ayrı hesaplayamayız.

Aynı nedenle bu sonucu, yatırımın bütün ekonomik faydalarının geçersiz sayıldığı biçiminde yorumlamak da doğru olmaz. Tesisin sağlayabileceği gelir ve hizmet kapasitesiyle yerel kaynaklara getireceği yük farklı sorular. Bu soruların cevapları, yatırımın büyüklüğü açıklandığında kendiliğinden verilmiş olmuyor.

Trenton örneğinde doğrudan gördüğümüz mekanizma daha belirgin: Yerel seçmen, belediye tüzüğünü değiştiren bir öneri üzerinden belirli bir tesis türünün inşasına sınır koymayı destekledi. Yatırım planı hazırlanırken hesaba katılması gereken karar mercileri böylece şirketler ve idarelerle sınırlı kalmadı.

Türkiye için karşılaştırmanın sınırı

Türkiye’deki tartışmanın hukuki çerçevesi farklı. Ohio’daki yerel oylama usulünü Türkiye’de de aynı yetkiler varmış gibi anlatamayız. Buna karşılık altyapı hedeflerinin hangi yerleşimlerde, hangi koşullarla gerçekleşeceği ortak bir planlama sorusu.

Anadolu Ajansının 4 Eylül tarihli haberinde görüşlerine yer verilen Gökberk Bilgin, veri merkezi kapasitesinin hangi bölgede hazır altyapıyla karşılanabileceğinin önemine dikkat çekiyor. Bu uzman değerlendirmesi, her bölgenin aynı bağlantı koşullarına sahip olmadığını hatırlatıyor; Türkiye’de yerel bir itirazın sonucu üzerine yapılmış saha araştırması sunmuyor.

Dijital egemenlik ve veri merkezi ilişkisini ele aldığım yazıdaki kontrol sorusuna burada yer seçimi boyutu ekleniyor. Altyapıyı kimin işlettiği kadar, kurulacağı yerde kararın nasıl alındığı da değerlendirmeye dahil edilmeli.

Trenton’da bundan sonra izlenecek somut aşamalar, sayımın kesinleşmesi ve tüzük değişikliğinin uygulamaya nasıl yansıdığı olacak. Seçim sonucu yerel tercihi gösteriyor. Hangi projenin hangi koşulla devam edebileceğini ise uygulamanın belgeleri ortaya koyacak.