SPUR’a yeni yayıncıların katılmasıyla üye sayısı 80’i aştı

New York Times, Agence France-Presse (AFP), The Economist ve The Atlantic'in de aralarında bulunduğu yayıncılar, haber içeriklerinin yapay zekâ sistemlerinde kullanımına ilişkin ortak kurallar geliştiren SPUR koalisyonuna katıldı. Koalisyonun 13 Ekim tarihli duyurusuna göre yeni üyelerle birlikte girişim, 20'den fazla ülkede 80'i aşkın kuruluşu temsil eder hale geldi. BBC, Financial Times ve Associated Press de kurucu üyeler arasında bulunuyor.

Şubat ayında kurulan SPUR, yayıncıların içeriği üzerindeki denetimini güçlendirecek teknik standartlar hazırlıyor. Amaç, bir haberin yapay zekâ tarafından alınması, yanıt üretirken kullanılması ve kullanıcıya sunulması gibi işlemleri ortak bir kayıt düzeniyle izleyebilmek. Bu kayıtların, içerik sahipleri ile teknoloji şirketleri arasındaki lisans görüşmelerinde kullanılabilmesi öngörülüyor.

Katılım duyurusu yeni bir toplu lisans anlaşması veya bütün teknoloji şirketlerini bağlayan bir düzenleme anlamına gelmiyor. Henüz oluşturulmakta olan yapı, yayıncıların aynı sorulara aynı ölçütlerle cevap aramasını sağlayabilir. Hangi haberin kullanıldığı bilinmeden kullanım bedelini tartışmak güçleşiyor. SPUR'un büyümesini önemli kılan da büyük yayıncıların bu bilgi açığını tek tek sözleşmelerin ötesinde ortak bir teknik sorun olarak ele alması.

İçeriğin izini sürmek

Koalisyonun 2 Ekim'de duyurduğu İçerik Telemetrisi Standardı, yapay zekâ sistemlerinin içerik kullanımını kayıt altına alması için bir çerçeve sunuyor. Buradaki telemetri, içerikle ilgili işlemlerin ölçülmesi ve raporlanması anlamına geliyor.

Çerçeve; içeriğin alınmasını, bir yanıta dayanak yapılmasını, kaynak gösterilmesini, kullanıcıya sunulmasını ve etkileşim doğurmasını farklı aşamalar olarak ele alıyor. Böylece çerçeve, yalnız taranan haberle yanıtın temelini oluşturan haberi birbirinden ayırıyor.

Bu ayrımın ticari karşılığı olabilir. Bir arşive erişim izni, o arşivden üretilen her çıktının aynı değerde olduğu anlamına gelmez. Yayıncı açısından yararlı bir ölçüm, yalnız toplam erişim sayısını değil, içeriğin hangi işleve hizmet ettiğini de göstermelidir. Ücretlendirme konusunda sağlıklı bir tartışma ancak kullanımın tanımı açık olduğunda yürütülebilir.

Standart tek başına ödeme sağlamıyor

SPUR, ortak çerçevenin uygulanması için sektör ortaklarıyla çalıştığını ve yapay zekâ şirketlerinin standardı benimsemesini kolaylaştıracak araçlar geliştirdiğini belirtiyor. Yayıncıların koalisyona katılması, bu araçların bütün sistemlerde çalıştığını göstermiyor. Teknik uyum ve fiili kullanım ayrıca izlenmek zorunda.

Bir başka sınır da ölçümle izin arasındaki fark. Bir içeriğin kullanıldığının kaydedilmesi, o kullanıma hak sahibinin izin verdiği anlamına gelmez. Aynı şekilde bir kaydın oluşması kendiliğinden ödeme doğurmaz. Yetki, kullanım kapsamı ve bedel sözleşmelerde ayrıca belirlenir.

Ortak standart bu görüşmelerin yerine geçmekten çok, tarafların farklı ölçüm sistemleriyle konuşmasını azaltabilir. Bir yayıncının “kullanım” dediğine platform yalnız “görüntüleme” diyorsa, anlaşmazlık daha bedel konuşulmadan başlıyor. Aynı olayın aynı şekilde kaydedilmesi, bu ilk uyuşmazlığı daraltabilir.

Kayıtların güvenilirliği de bu düzenin parçası. Sistem yalnız içeriği kullanan şirketin bildirimine dayanırsa, anlaşmazlıkları çözmekte yetersiz kalabilir. Yayıncının kayıtları karşılaştırabilmesi ve hatalı ölçümlere itiraz edebilmesi, teknik standardın ticari değerini belirleyecek.

Türkiye için önce hakların kaydı

Türkiye'deki yayıncılar açısından hazırlanabilecek ilk çalışma, arşivdeki her içeriğin hak durumunu düzenlemek. Bir haber metniyle ona eşlik eden fotoğrafın, çevirinin veya ajans videosunun kullanım yetkisi aynı kişide bulunmayabilir. İçeriğin hangi kısmı için hangi hakkın devredilebileceği açık değilse, teknik ölçüm tek başına yeterli olmaz.

Basın Yayın Birliği Derneği Başkanı Halil Çelik de Anadolu Ajansına yaptığı değerlendirmede, eser sahiplerinin ve kullanım koşullarının kayıt altına alınmasının, ortak hareket etmenin ve lisans kapsamının açık belirlenmesinin önemine işaret etmişti.

SPUR'un genişlemesi, yayıncılık sektörünün yapay zekâyla ilişkisini yalnız içerik engelleme veya içerik verme tercihiyle sınırlamadığını gösteriyor. Arada, ölçülebilir ve denetlenebilir bir kullanım ilişkisi kurma arayışı var. Bunun kalıcı bir pazara dönüşüp dönüşmeyeceği, standardın kimler tarafından ve ne ölçüde uygulanacağıyla anlaşılacak.