İngiltere, Meta'nın içerik kullanım koşullarını soruşturmaya aldı

İngiltere Rekabet ve Piyasalar Kurumu (CMA), Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta'nın işletmelere yönelik ticari koşulları hakkında 30 Ekim'de soruşturma açtı. Kurum, önerilen değişikliklerin haber kuruluşları ve diğer içerik üreticileri üzerinde haksız şartlar oluşturup oluşturmadığını araştıracak. İncelemenin merkezinde, platform hizmetlerinden yararlanan işletmelerin internet sitelerindeki içeriklerin Meta tarafından yapay zekâ dahil çeşitli ürün ve hizmetlerde kullanılabilmesi bulunuyor.

Meta, değişikliklerin uygulanmasını önce erteledi, ardından 28 Ekim'de sektör temsilcileriyle görüşmek üzere durdurdu. Şirket, yayıncılara danışmadan koşulları değiştirmeyeceğini bildiriyor. Soruşturmanın açılması ise hukuka aykırılığın kanıtlandığı anlamına gelmiyor; CMA önce Meta'nın ilgili pazardaki konumunu, ardından şartların bu konumun kötüye kullanılması sayılıp sayılmayacağını değerlendirecek.

Yayıncı açısından mesele, haberini sosyal medyada okura ulaştırırken kendi arşivi üzerindeki kullanım yetkisini ne ölçüde koruyabildiği. Yayıncı, haberini okura ulaştırmak için bir sözleşme kabul ediyor. Aynı sözleşme yapay zekâya içerik sağlama izni de içerirse iki ayrı ticari ilişki birbirine bağlanmış oluyor. Bu nedenle inceleme, tek bir platformun sözleşmesini aşan bir soruyu gündeme getiriyor: Yayıncı, erişim imkânını kaybetmeden içeriğinin yeni kullanım biçimlerine itiraz edebilecek mi?

Sözleşmenin kapsamı belirleyici olacak

CMA'nın açıklamasına göre soruşturma, 1998 tarihli Rekabet Yasası kapsamında yürütülüyor. İnceleme, işletmelerin içeriklerinin kullanılıp kullanılmayacağına ve hangi amaçla kullanılacağına ilişkin gerçek bir tercih hakkı bulunup bulunmadığını ortaya koymayı amaçlıyor. Henüz bir ihlal kararı verilmedi.

Bu ayrım, tartışmanın yalnız telif ücretine indirgenmesini önlüyor. Yayıncı bir kullanım için bedel kabul edebilir; başka bir kullanım için izin vermeyebilir. İçeriği bağlantı olarak paylaşmak, tamamını kopyalamak, arama yanıtında özetlemek ve model geliştirmek üzere işlemek aynı faaliyetin farklı adları değildir. Her birinin yayıncıyla okur arasındaki ilişkiye etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle bir sözleşmede yalnız “içerik kullanılabilir” ifadesinin bulunması yeterli açıklık sağlamaz. Kullanım amacı, kapsamı, süresi, denetim imkânı ve itiraz yolu birlikte ele alınmalıdır. Bunlar soruşturmanın sonucuna ilişkin bir hüküm değil, yayıncının hangi haklardan vazgeçtiğini anlayabilmesi için gerekli sorulardır.

Yayıncıya danışmak ile tercih sunmak farklı

Meta'nın danışma taahhüdü, tarafların görüşebilmesi bakımından önem taşıyor. Ancak görüşme yapılması, ortaya çıkacak koşulların her işletme için kabul edilebilir olacağını tek başına göstermiyor. Bunun anlaşılması için yeni metnin ve uygulamanın görülmesi gerekiyor.

Euronews'in AFP kaynaklı haberine göre Meta, yaklaşımını CMA'ya açıklama fırsatını olumlu karşılıyor. Ortada kesinleşmiş bir yaptırım yok. Kurum, durdurulan sözleşme değişikliğinin rekabet hukukuna uygun olup olmadığını inceliyor.

Türkiye'deki haber kuruluşları için de dijital dağıtım anlaşmalarını yalnız erişim ve reklam geliri üzerinden okumak yeterli olmayabilir. Arşivlerin, görsellerin, videoların ve metinlerin daha sonra hangi ürünlerde kullanılabileceğini belirleyen maddeler, sözleşmenin ekonomik ağırlığını değiştirebilir. Editoryal, teknik ve hukuki ekiplerin aynı metni birlikte değerlendirmesi bu nedenle önem kazanıyor.

Bu değerlendirmede haber sitesine ait metinlerle üçüncü kişilerden alınan içerikler de ayrılmalı. Bir yayıncının kendi haberini yayımlama yetkisi, arşivindeki bütün fotoğraf ve videoları başka bir şirketin kullanımına açabileceği anlamına gelmez. Sözleşmenin geniş kapsamlı bir kabul maddesi içermesi, yayıncının sahip olmadığı hakları devretme sorununu ortadan kaldırmaz.

İnceleme neyi gösterecek?

Dosyanın sonucu, Meta'nın ne ölçüde güçlü olduğundan önce, bu gücün hangi pazarda ve hangi sözleşme ilişkisi içinde kullanıldığına bağlı olacak. Kurumun toplayacağı kanıtlar görülmeden yayıncıların taleplerinin bütünüyle kabul edileceğini veya Meta'nın mevcut yaklaşımının hukuka aykırı olduğunu söylemek mümkün değil.

Yine de soruşturma, haberin dağıtımıyla haberden yeni bir ürün üretme hakkının ayrı değerlendirilmesi gerektiğini görünür kılıyor. Yayıncıların beklediği açıklık, içeriğin nerede bulunduğundan çok, kim tarafından hangi yetkiyle kullanıldığı konusunda sağlanacak.