Türkiye ile Güney Kore yapay zekâ ortaklığını kültür alanına taşımalı

Dr. Muhammed Ersin Toy, 3 Kasım 2026 tarihli X yazısında Türkiye ile Güney Kore arasındaki yapay zekâ iş birliğinin kültürel temsil ve yaratıcı hakları alanına da taşınmasını öneriyor. Kore hükümetinin aynı gün yayımladığı açıklama, yapay zekâyı da kapsayan ortak araştırma ve bilgi değişimi çerçevesini doğruluyor. Toy, bu zeminin Türkçe ve Korece kaynakların yeni bilgi sistemlerinde doğru anlaşılması için değerlendirilebileceğini savunuyor.

Fransa–Güney Kore ilişkileri, yazının karşılaştırma noktası. Kore Cumhurbaşkanlığının 9 Eylül tarihli açıklaması, bir gün önce imzalanan ileri teknoloji mutabakatını ve ortak araştırma hedefini aktarıyor. 7 Eylül tarihli Lumière genel bildirisi eserlerin bulunabilirliğini, aynı zirvenin ayrı kültürel yapay zekâ bildirisi ise çok dillilik, eğitim verilerinin şeffaflığı ve yaratıcıların haklarını ele alıyor. Bunlar kültürel iş birliği için birer politika dayanağı; Türkiye’de bir programın başladığını göstermiyor.

Toy’a göre bir filmin ya da dizinin yapay zekâ tarafından önerilmesi yeterli değil. Eserin dönemi, konusu, kültürel kavramları ve kurmaca unsurları güvenilir kaynaklarla doğru tanımlanmalı. Bu amaçla hak sahiplerinin katıldığı sınırlı bir film, dizi ve belgesel seçkisi için Türkçe, Korece ve İngilizce kayıtlar hazırlanmasını öneriyor. TRT ve tabii’nin yapımları, Yunus Emre Enstitüsünün dil kaynakları ve üniversitelerin araştırmaları bu çalışmada değerlendirilebilecek imkânlar olarak sıralanıyor.

Önerinin bir diğer koşulu, tanıtıcı bilgilerin erişilebilirliği ile eserlerin tamamının yapay zekâ eğitiminde kullanılmasını ayırmak. Kullanım amacı, izin, lisans ve ekonomik karşılık baştan belirlenmeli. Yazar ayrıca aynı soruların üç dilde sorularak önerilen eserlerin, gösterilen kaynakların ve tekrarlanan kültürel hataların karşılaştırılmasını istiyor. Önerdiği Yapay Zekâ ve Kültürel Görünürlük Gözlemevi, böyle bir incelemenin merkezi olabilir.

Yazı, daha önce gündeme getirdiği İstanbul Bildirisi önerisini ortak projelerden edinilecek deneyimle somutlaştırıyor. Kaynak şeffaflığı, çok dillilik ve yaratıcı hakları için ilkeler belirlenmesini; kurumların sorumlulukları ve sonuçların takibinin açık olmasını savunuyor. Kültürel pilot, gözlemevi ve İstanbul toplantısı burada yazarın önerileridir. Temel tez, Türkiye’nin yalnızca içerik üretmekle yetinmeyip bu içeriğin yapay zekâ cevaplarında nasıl tanındığını ve anlatıldığını da izlemesi gerektiğidir.