Yapay zekâ, bilişsel güvenlik ve kültürel egemenlik
Konu ve bağlam
Yapay zekâ sistemleri bilgiyi seçip tek bir cevap hâline getirirken insanların dünyayı hangi kaynaklardan anlayacağını da etkiliyor. Bilişsel güvenliği, yani toplumun doğru ve doğrulanabilir bilgiye ulaşma şartlarını korumayı; Türkiye’nin haber üretimi, Türkçe verisi ve kültürel egemenliğiyle birlikte ele alıyorum.
Yapay zekâ yalnızca bir teknoloji veya medya aracı değildir. Aynı zamanda bilişsel güvenlik, millî güvenlik ve kültürel egemenlik meselesidir.
Çünkü yapay zekâ yalnızca bilgi vermiyor; insanların dünyayı hangi kaynaklardan, hangi kavramlarla ve hangi önem sırasıyla anlayacağını da etkiliyor.
Savaş, seçim, deprem, salgın veya toplumsal kriz dönemlerinde milyonlarca insan aynı yapay zekâ sistemlerine soru yönelttiğinde, bu sistemlerin verdiği cevaplar kamusal algının şekillenmesinde önemli rol oynayabilir.
Sosyal medya çağında yanlış bilgi akış içinde yayılıyordu. Yapay zekâ çağında ise bilgi, bütün kaynakların üzerinde duran düzenli, akıcı ve kendinden emin tek bir cevap biçiminde sunulabiliyor.
Bu cevap tarafsızmış gibi görünebilir. Oysa arkasında kaynak seçimi, sıralama, eksiltme ve kavramsal çerçeveleme vardır. Bu nedenle yapay zekâ cevabı yalnızca bir bilgi ürünü değil, giderek bir gerçeklik çerçevesine dönüşmektedir.
Bilişsel güvenlik, toplumun ne düşüneceğine karar vermek değildir. Toplumun doğru, güncel, çoğul ve doğrulanabilir bilgiye ulaşma şartlarını korumaktır.
Meselenin millî güvenlik boyutu da var. Milyonlarca insanın korkuları, siyasi hassasiyetleri, inanmadığı açıklamalar ve ikna olmaya ihtiyaç duyduğu konular birlikte incelenebilir. Böylece toplum hakkında stratejik amaçlarla kullanılabilecek bir veri havuzu oluşabilir.
Bu yalnızca bireysel mahremiyet meselesi değildir; toplumların düşünce, korku ve davranış haritalarının stratejik veriye dönüşmesi ihtimalidir.
Türkiye’nin güçlü haber ajanslarına, yerel muhabirlere, güvenilir arşivlere, Türkçe veri kaynaklarına ve bağımsız doğrulama kapasitesine sahip olması bu nedenle yalnızca medya politikası değil, millî güvenlik meselesidir.
Kültürel hegemonya açısından da yapay zekâ sistemleri yalnızca olguları değil; kavramları, değer yargılarını, öncelikleri ve belirli bir dünya tasavvurunu dolaşıma sokmaktadır.
Bir model son derece akıcı Türkçe konuşabilir; ancak Türkiye’yi, Türk toplumunu ve Türk tarihini ağırlıklı olarak yabancı kaynaklardan ve başka toplumların kavramsal çerçevelerinden anlatabilir.
Türkçe konuşan model ile Türkçe bilgi dünyasından düşünebilen model aynı şey değildir.
Dijital egemenlik de yalnızca yerli sunucuya, veri merkezine veya uygulamaya sahip olmak değildir.
Dijital egemenlik; ulusal bilgi alanının hangi kaynaklarla, hangi verilerle, hangi kavramlarla ve hangi algoritmik mantıkla işlendiğini görebilme, ölçebilme ve gerektiğinde düzenleyebilme kapasitesidir.
Anadolu Ajansı “Bir Bakışta” podcastinde yapay zekânın geleneksel gazetecilik düzenini nasıl dönüştürdüğünü konuştuk:
https:// aa.com.tr/tr/podcast/bir -bakista/yapay-zeka-geleneksel-gazetecilik-duzenini-nasil-etkiliyor/3611 …
Kaynak gönderi
Görüntülenme ve okuma bildirimi sayıları yalnızca site sahibine açıktır. “Okudum” düğmesiyle bu yazıyı okuduğunuzu bildirebilirsiniz.
Sayaç ve gizlilik
Yalnızca bu yazı için kayıt tutulur. Tekrarları azaltmak amacıyla tarayıcınızda yazıya özel rastgele bir işaret kullanılır. IP adresi, cihaz parmak izi veya üçüncü taraf takip aracı kullanılmaz. Do Not Track veya Global Privacy Control etkinse görüntülenme ve “Okudum” bildirimi kaydedilmez. Bu kayıtlar doğrulanmış tekil kişi veya tamamlanmış okuma ölçümü değildir.