Açık kaynak, veri egemenliği ve insan onuru

Sayın Selçuk Bayraktar’ın Türkiye Yapay Zekâ Zirvesi’nde yaptığı konuşmanın en önemli mesajı şuydu:

Yapay zekâ meselesi yalnızca teknoloji meselesi değildir.

Bu mesele artık insan onuru, hürriyet, veri egemenliği, açık kaynak, dijital bağımsızlık ve küresel teknoloji tekellerine karşı var olma meselesidir.

Bugün insanlığı tehdit eden şey sadece sınırların ötesindeki ordular değil; veri merkezlerimize, tedarik zincirlerimize, telefonlarımıza ve zihinlerimize sızan teknokapitalist tahakkümdür.

Sosyal medya ve dijital platformlar insanın dikkatini, öfkesini, korkusunu ve zaaflarını işleyen büyük davranış makinelerine dönüştü.

Arka planda çalışan yapay zekâ sistemleri insanı ekranda daha fazla tutmak için onun iradesini, dikkatini ve psikolojisini hedef alıyor.

Bu yüzden mesele sadece ekran bağımlılığı değildir.

Mesele insan iradesinin algoritmik olarak kuşatılmasıdır.

Bayraktar’ın “örümcek ağı” benzetmesi bu yüzden çok önemli.

Akıllı telefonlar, saatler, kulaklıklar, uygulamalar, bulut sistemleri ve veri merkezleri artık yalnızca teknolojik araçlar değildir. Bunlar insanın etrafında görünmez bir ağ ören yeni güç araçlarıdır.

Bu ağ bazen bağımlılık üretir.

Bazen mahremiyeti yok eder.

Bazen veriyi tekelleştirir.

Bazen de sivil teknolojiyi güvenlik tehdidine dönüştürür.

Bu çağda asıl sorular şunlardır:

Veri kimin elinde?

Algoritmayı kim yönetiyor?

Hakikati kim süzüyor?

İnsanın dikkati kimin ekonomik modeline çalışıyor?

Toplumların hafızası hangi merkezlerde tutuluyor?

Türkiye’nin bu düzende sadece kullanıcı, tüketici ya da pazar olması kabul edilemez.

Türkiye kendi verisini koruyan, kendi yapay zekâ modellerini geliştiren, açık kaynaklı ve denetlenebilir teknoloji ekosistemini kuran, insanı merkeze alan bağımsız bir yol inşa etmek zorundadır.

Açık kaynak burada yalnızca teknik bir tercih değildir.

Açık kaynak; güvenliktir, mahremiyettir, denetlenebilirliktir, dijital egemenliktir.

Verilerin tekelleşmesi ise sadece ekonomik bir sorun değildir.

Verilerin tekelleşmesi, zihinlerin ve iradenin de tek bir merkezden yönlendirilebilir hâle gelmesidir.

Bu yüzden Türkiye’nin yapay zekâ vizyonu; millî teknoloji, veri egemenliği, açık kaynak, insan onuru ve hakikat sorumluluğu üzerine kurulmalıdır.

Mesele artık sadece yapay zekâ üretmek değildir.

Mesele, yapay zekâ çağında insan kalabilmektir.

Mesele, insanı algoritmaya teslim etmeden teknolojiyi insanın emrine verebilmektir.

Mesele, küresel teknoloji tekellerinin ördüğü görünmez ağı yırtıp hür bir gelecek kurabilmektir.