Yeni nesil otomobiller ve ticari taksi güvenlik ağı

Yeni nesil otomobiller artık yalnızca ulaşım aracı değil. Kamera, mikrofon, GPS, internet bağlantısı ve farklı sensörlerle donatılan araçlar giderek dört tekerlekli bir akıllı telefona dönüşüyor. Çevresini görüyor, konumunu biliyor, veri üretiyor ve başka sistemlerle iletişim kurabiliyor.

Bu dönüşümü yalnızca mahremiyet ve gözetim riski üzerinden tartışmanın eksik olduğunu düşünüyorum. Aynı teknoloji doğru bir hukuki ve teknik altyapıyla kamu güvenliği açısından da önemli bir imkâna dönüştürülebilir.

Mesela ticari taksiler.

Türkiye’de binlerce ticari taksi günün hemen her saatinde şehirlerin farklı noktalarında dolaşıyor. Mahallelere giriyor, ana arterlerden geçiyor, havalimanlarına, otogarlara, meydanlara ve şehrin en hareketli noktalarına ulaşıyor.

Benim önerim şu:

Ticari taksiler ticari polis olmalı.

Burada kastettiğim taksicinin polis yetkisine sahip olması değil. Ticari taksiler, gerektiğinde kamu güvenliğine hizmet eden hareketli gözlem noktalarına dönüştürülebilir.

Taksilerde bulunan dış kameraların belirli standartlara bağlandığını ve Emniyet Genel Müdürlüğü ile güvenli bir altyapı üzerinden entegre çalışabildiğini düşünelim.

Bir çocuk kaybolduğunda, bir araç suç mahallinden kaçtığında, cinayet, saldırı, kaçırma, hırsızlık veya terör olayı meydana geldiğinde polis, olayın gerçekleştiği bölgede ve zaman aralığında bulunan taksilerin görüntülerine hukuki yetki çerçevesinde ulaşabilir.

Böyle bir sistem şehir güvenliğinin mantığını değiştirebilir.

Bugün sabit kameralar belirli noktaları görüyor. Ticari taksiler ise sürekli hareket hâlinde. Dolayısıyla taksiler, sabit kamera ağlarının göremediği alanları tamamlayan hareketli bir güvenlik ağı oluşturabilir.

Dünyada bunun çeşitli örnekleri de bulunuyor. Tokyo’da taksiler uzun süredir suçun önlenmesi ve soruşturmaların desteklenmesi amacıyla güvenlik sisteminin parçası olarak değerlendiriliyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise taksi filolarının kamera, konum ve merkezi kontrol sistemleriyle birlikte çalıştığı modeller uygulanıyor.

Türkiye bunun daha kapsamlı ve kendine özgü bir modelini geliştirebilir.

Bir Ticari Taksi Güvenlik Ağı kurulabilir.

Bu sistemde taksilerin dış kameraları, konum bilgileri ve gerekli görüldüğünde plaka tanıma sistemleri ortak teknik standartlara bağlanabilir. Ancak bütün görüntülerin sürekli olarak polis merkezlerine aktarılması gerekmez. Veriler araçta şifreli şekilde tutulabilir ve yalnızca kanunda açıkça tanımlanmış bir olay meydana geldiğinde ilgili zaman ve konuma ait kayıtlara erişilebilir.

Çünkü güvenlik adına sınırsız bir gözetim sistemi kurulması doğru olmaz.

Kimlerin görüntülere erişebileceği, hangi suçlarda erişim sağlanacağı, verilerin ne kadar süre tutulacağı ve erişim kayıtlarının nasıl denetleneceği açık biçimde belirlenmelidir. Veriler Türkiye’de tutulmalı ve yetkisiz erişim ciddi yaptırımlara bağlanmalıdır.

Meselenin bir başka boyutu da veri egemenliğidir.

Yabancı otomobil üreticilerinin araçları Türkiye’nin yollarını görüyor, konum verisi üretiyor ve çevresinden sürekli veri topluyorsa Türkiye’nin yalnızca bu verilerin nereye gittiğini sorgulaması yetmez. Aynı zamanda kendi şehirlerinde üretilen veriyi kendi kamu güvenliği sistemi içerisinde nasıl değerlendireceğini de düşünmesi gerekir.

Yeni nesil otomobil bir akıllı telefona dönüşüyorsa ticari taksi de yalnızca yolcu taşıyan bir araç olarak görülmemeli.

Taksi aynı zamanda şehrin içerisinde sürekli hareket eden bir sensördür.

Şehirlerin sabit güvenlik kameraları varsa, hareketli güvenlik kameraları da olabilir.

Benim “ticari taksiler ticari polis olmalı” derken anlatmak istediğim tam olarak budur.

Taksiciyi polis yapmak değil; aracın sahip olduğu teknolojik kapasiteyi kamu güvenliğinin hizmetine vermek.

Doğru kurulmuş bir sistemde her ticari taksi, gerektiğinde suçun aydınlatılmasına katkı sağlayan hareketli bir gözlem noktası olabilir. Taksi filosunun tamamı da şehirde sürekli dolaşan bir güvenlik ağı oluşturabilir.