Dünya’daki Sosyal Medya Düzenlemeleri: Hepimiz Tehlikedeyiz!

Dünya’daki Sosyal Medya Düzenlemeleri: Hepimiz Tehlikedeyiz!

Dijital medya platformlarının doğurduğu riskler, devletleri daha kapsamlı ve sıkı kurallar koymaya yöneltiyor. Çocukları korumak, kullanıcıların yaşını doğrulamak, zararlı içerikle mücadele etmek ve platformların sorumluluğunu belirlemek bu kuralların başlıca hedefleri. Ancak konu artık yalnızca “çocuk güvenliği” olarak görülmüyor.

Sosyal medya artık ulusal güvenliğin de bir parçası sayılıyor. Kamu düzeni ve demokrasinin korunması, kasıtlı yanlış bilgiyle mücadele, dijital saldırılar ve insanların düşüncelerini yönlendirme girişimleri birlikte ele alınıyor. Sosyal medya yalnızca iletişim kurulan bir yer değil; farklı anlatıların çatıştığı, algı ve davranışların etkilenmeye çalışıldığı bir mücadele alanı.

Çocuk Güvenliğinden Ulusal Güvenliğe: Dijital Risk Alanı

Dünya genelinde devletler, çocukları sosyal medya ve dijital platformların doğurduğu çok katmanlı risklerden korumak amacıyla ardışık yasal ve idari düzenlemelere yönelmiştir. Bu düzenlemelerin merkezinde;

çocukların çevrimiçi ortamda maruz kaldığı zararlı ve şiddet içerikleri,

cinsel istismar, suç örgütleriyle temas, zorbalık ve bağımlılık döngüleri,

platformların “bağlı tutma” (engagement-based design) ve algoritmik yönlendirme modellerinin çocuk psikolojisi üzerindeki etkileri

yer almaktadır.

Bu nedenle yaş doğrulama, ebeveyn onayı, erişim ve süre kısıtları, cihaz ve uygulama düzeyinde filtreleme gibi araçlar, yalnızca pedagojik değil; toplumsal güvenlik ve kamu sağlığı perspektifiyle düzenleme gündeminin merkezine taşınmıştır.

İlk Kırılma Noktası: Avustralya Modeli

Sosyal medya düzenlemelerinin bağlayıcı ve sert bir yasaya dönüştüğü ilk örnek, Avustralya olmuştur. Avustralya’da kabul edilen düzenleme ile 16 yaş altındaki bireylerin dijital platformlarda hesap açması ve oturum açması yasaklanmış; bu yükümlülüklere uymayan platformlar için 49,5 milyon Avustralya dolarına kadar idari yaptırım öngörülmüştür.

Yasa, sektöre tanınan teknik uyum süresinin ardından 10 Aralık 2025 itibarıyla fiilen yürürlüğe girmiş; böylece sosyal medya kullanımını yalnızca çocuk güvenliği değil, kamusal düzen ve toplumsal sağlık meselesi olarak ele alan ilk kapsamlı ve bağlayıcı model hayata geçirilmiştir.

Avustralya’nın benimsediği bu doğrudan yasak ve yüksek yaptırım yaklaşımı, kısa sürede Avrupa ve Asya’daki düzenleme tartışmaları için emsal hâline gelmiştir.

Avrupa ve Asya’da Genişleyen Düzenleme Dalgası

Avrupa’da Fransa, İspanya, Birleşik Krallık, Danimarka, Almanya, Yunanistan, Slovenya, Çekya ve Norveç; Asya’da ise Malezya, Çin ve Hindistan gibi ülkeler, çocukların sosyal medyada maruz kaldığı psikolojik zararlar, bağımlılık, suça sürüklenme ve çevrimiçi güvenlik riskleri gerekçesiyle;

yaş temelli kısıtlamalar,

zorunlu yaş doğrulama sistemleri,

ebeveyn rızası mekanizmaları,

cihaz ve uygulama düzeyinde sınırlamalar

içeren düzenlemeleri ya yürürlüğe koymakta ya da hazırlık aşamasında bulunmaktadır.

Bazı ülkelerde ise genel yasak yaklaşımına ek olarak, çocukların dijital alışkanlıklarını sınırlamaya dönük okul ve eğitim ortamı merkezli politikalar öne çıkmaktadır. Örneğin Hollanda, 1 Ocak 2024 itibarıyla sınıflarda telefon, tablet ve akıllı saat kullanımını büyük ölçüde kısıtlayan uygulamayı hayata geçirmiştir.

Türkiye’de Yeni Bir Eşik: Düzenleme Yolda

Türkiye’de de sosyal medya düzenlemelerine ilişkin kritik bir eşik aşılmaktadır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 15 yaş altına yönelik sosyal medya düzenlemesini içeren taslağın ay sonunda TBMM’de ilgili komisyona sevk edileceğini açıklamış; çocukların sosyal medya üzerinden çeteler ve suç ağlarıyla temas kurabildiğine dikkat çekmiştir.

Bu kapsamda platformlara;

çocuklar için hesap açmayı engelleme,

etkili yaş doğrulama ve filtreleme sistemleri kurma,

içerik ve erişim denetimini güçlendirme

yükümlülükleri getirilmesi hedeflenmektedir.

Resmî verilere göre Türkiye’de 6–15 yaş grubundaki çocukların %66,1’i sosyal medya kullanmaktadır. Bu oran, meselenin artık istisnai değil yapısal, bireysel değil toplumsal bir risk alanına dönüştüğünü açık biçimde ortaya koymaktadır.