Yapay zekâ muayene odasına girdi: Hasta mahremiyeti yeni sınavla karşı karşıya

Yapay zekâ muayene odasına girdi: Hasta mahremiyeti yeni sınavla karşı karşıya

Avustralya’da sağlık otoriteleri, doktorların muayene sırasında hasta konuşmalarını dinleyip yazıya döken ve tıbbi kayıt taslağı oluşturan yapay zekâ not tutucular için mahremiyet uyarısı yaptı. Guardian Australia’nın 4 Temmuz 2026’da yayımlanıp 5 Temmuz’da güncellenen haberine göre, Avustralya Kraliyet Aile Hekimleri Kolejinin çevrim içi anketinde aile hekimleri arasında bu sistemleri kullandığını belirtenlerin oranı Ağustos 2024’te yüzde 22 iken Kasım 2025’te yüzde 40’a çıktı. Hekimlerin evrak yükünü azaltmak için kullanılan bu araçlar; hastanın yeterince bilgilendirilip bilgilendirilmediği, görüşme kayıtlarının nerede saklandığı, verilerin hangi şirketler tarafından işlendiği, hatalı kayıt durumunda kimin sorumlu olacağı ve hastanın yapay zekâ kullanımını reddedip reddedemeyeceği sorularını gündeme taşıdı.

ANKARA — Sağlıkta yapay zekâ kullanımı artık yalnız hastalık teşhisi, görüntüleme veya hastane yönetimiyle sınırlı değil. Yapay zekâ doğrudan muayene odasına, yani doktor ile hasta arasındaki en mahrem görüşmenin içine girmeye başladı. “Ortam dinlemeli yapay zekâ not tutucular” olarak adlandırılan sistemler, muayene sırasında konuşmayı dinliyor, yazıya çeviriyor ve doktor için tıbbi kayıt taslağı oluşturuyor.

Bu teknoloji, hekimlerin uzun rapor, sevk, tetkik istemi ve hasta dosyası yükünü azaltma vaadi taşıyor. Ancak muayene odasında konuşulan bilgi sıradan bir veri değildir. Hastanın hastalığı, ilaçları, psikolojik durumu, aile hayatı, bağımlılık geçmişi, cinsel sağlığı ve kişisel kaygıları bu görüşmelerde yer alabilir. Bu nedenle yapay zekâ not tutucu, yalnız doktorun işini kolaylaştıran bir araç değil, hastanın en hassas sağlık bilgisini işleyen yeni bir sağlık teknolojisi olarak görülmelidir.

Avustralya’daki tartışmanın merkezinde, hastanın gerçekten bilgilendirilip bilgilendirilmediği sorusu bulunuyor. Guardian Australia’nın aktardığına göre bazı kliniklerde hastalardan yeterince açık rıza alınmadığına yönelik şikâyetler gündeme geldi. Bazı hastalara ise yapay zekâ kullanımını kabul etmemeleri hâlinde farklı bir sağlık hizmeti sağlayıcısı bulmaları gerektiğinin söylendiği aktarıldı. Bu tablo, rızanın kapıdaki genel bir bilgilendirme yazısıyla geçiştirilemeyecek kadar hassas olduğunu gösteriyor.

Hasta, neye onay verdiğini bilmeden gerçek anlamda rıza vermiş sayılmaz. Görüşme kaydediliyor mu? Veri nerede ve ne kadar süre saklanıyor? Hangi şirket tarafından işleniyor, kimlerle paylaşılıyor? Hasta kabul etmediğinde hizmet almaya devam edebilecek mi? Bunlar açık olmalıdır. Aksi hâlde rıza, özgür bir tercih yerine sağlık hizmetine erişmenin şartı gibi algılanabilir.

İngiltere’deki gelişmeler de bu tartışmanın yalnız Avustralya ile sınırlı olmadığını gösteriyor. İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti, hastaları aile hekimi, eczane, acil servis veya kişisel bakım tavsiyesi gibi uygun hizmetlere yönlendirecek yapay zekâ destekli aracı yaygınlaştırmayı planlıyor. Kurum, ayrıca hasta görüşmelerini kayda geçirip klinik özet oluşturan yapay zekâ not alma araçlarının sağlık çalışanlarının idari yükünü azaltmak için kullanılacağını açıkladı.

Yapay zekâ not tutucuların yayılmasının arkasında gerçek bir ihtiyaç var. Hekimler, muayene dışında ciddi bir kayıt ve belge yükü taşıyor. Bu sistemler doktorun ekrana değil hastaya daha fazla bakmasını sağlayabilir. Ancak eleştirel analizlerin işaret ettiği asıl soru, kazanılan zamanın hastayla daha nitelikli görüşmeye mi ayrılacağı, yoksa aynı hekime daha kısa sürede daha fazla hasta görme baskısı mı getireceğidir. Verimlilik, hasta lehine kullanılmadığında sağlık hizmetinin insani yönünü zayıflatabilir.

Hukuki sorumluluk konusu da aynı ölçüde önem taşıyor. Reuters’ın hukuk analizinde, ortam dinlemeli yapay zekâ not tutucuların gerçekte söylenmeyen ifadeleri kayda geçirme, bağlamı yanlış yorumlama veya hasta rızasını hatalı belgeleme riski taşıdığı belirtildi. Amerika Birleşik Devletleri’nde bazı sağlık kuruluşlarına karşı açılan davalarda, hasta görüşmelerinin açık rıza olmadan kaydedilip üçüncü taraf sunuculara aktarıldığı iddiaları gündeme geldi.

Bu nedenle yapay zekâ not hatası sıradan bir yazım hatası değildir. Yanlış kaydedilen bir ilaç dozu, eksik yazılan bir alerji bilgisi, yanlış yorumlanan bir belirti veya gerçekte alınmamış bir rızanın hasta dosyasında varmış gibi görünmesi, tedavi kararlarını ve hukuki süreçleri etkileyebilir. Hatalı kayıt durumunda sorumluluğun doktorda mı, hastanede mi, yazılım şirketinde mi yoksa veriyi saklayan bulut hizmeti sağlayıcısında mı olduğu açık biçimde belirlenmelidir.

Kanada merkezli analizler, konuya mahremiyetin yanında doğruluk ve eşitlik açısından bakılması gerektiğini vurguluyor. Aksan, lehçe, yaşlı hasta konuşması, gürültülü ortam, birden fazla konuşmacı veya karmaşık sağlık öyküsü gibi durumlarda yapay zekâ sistemleri daha fazla hata yapabilir. Bu da riskin bütün hastalar için aynı olmadığını gösteriyor. Kendini açık ifade edemeyen, farklı dil geçmişine sahip olan veya karmaşık sağlık sorunu bulunan hastalar, hatalı kayıttan daha fazla etkilenebilir.

Bu sistemler muayene odasına görünmez bir üçüncü aktör de yerleştiriyor. Hasta konuşmasının bir yazılım tarafından işlendiğini bildiğinde bazı bilgileri saklayabilir veya daha kontrollü konuşabilir. Hekim de hastayı dinlemek yerine sistemin doğru not üretmesine odaklanabilir. Böylece teknoloji yalnız tıbbi kaydı değil, muayenenin doğasını da değiştirebilir.

Türkiye açısından konu doğrudan kişisel sağlık verilerinin korunmasıyla bağlantılıdır. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, sağlık verilerini özel nitelikli kişisel veri olarak değerlendiriyor. Bu veriler, öğrenilmesi hâlinde kişinin ayrımcılığa uğramasına veya mağduriyet yaşamasına yol açabileceği için daha sıkı korunması gereken bilgiler arasında yer alıyor.

Anadolu Ajansının “Sağlık sektörünün yapay zekâ sınavı” başlıklı haberinde de sağlıkta yapay zekâ uygulamalarında veri kalitesi, ön yargı, mahremiyet ve hukuki sorumluluk risklerine dikkat çekildi. Haberde, e-Nabız verilerinin Türkiye için stratejik bir imkân sunduğu; ancak veri standartları, kalite kontrolü, etik ve hukuki çerçeve olmadan kullanımın hata riskini büyütebileceği ifade edildi.

Bu çerçevede Türkiye’de yapay zekâ not tutucuların sağlık sistemine girişi yalnız teknik kolaylık olarak ele alınamaz. Özel hastaneler, muayenehaneler, aile sağlığı merkezleri, dijital sağlık girişimleri ve kamu hastaneleri açısından açık rıza, veri saklama yeri, bulut altyapısı, üçüncü taraf erişimi, kayıtların doğruluğu, hekimin son kontrol yükümlülüğü ve hastanın yapay zekâ kullanımını reddetme hakkı açık kurallara bağlanmalıdır.

Hasta ile hekim arasındaki güven ilişkisi, sağlık sisteminin temelidir. Yapay zekâ bu ilişkiyi güçlendirecekse, hastanın neyin kaydedildiğini, verisinin nerede saklandığını, kimlerle paylaşıldığını, kaydın ne kadar süre tutulacağını ve hatalı kayıt durumunda kimin sorumlu olacağını bilmesi gerekir. Bu güvenceler sağlanmadan muayene odasına giren yapay zekâ, sağlık hizmetini hızlandıran bir yardımcı olmaktan çıkıp mahremiyet, güven ve sorumluluk krizinin yeni kaynağına dönüşebilir.

Kaynakça

The Guardian Australia — Doctors’ AI scribes and privacy warning

https://

theguardian.com/australia-news

/2026/jul/05/doctors-ai-scribes-australia-government-privacy-warning

…

Avustralya Sağlık Bakanlığı — Health care and artificial intelligence

https://

health.gov.au/topics/health-

technologies-and-digital-health/what-we-do/artificial-intelligence-ai-in-health-care

…

İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti — Artificial intelligence rollout in health care

https://

england.nhs.uk/2026/07/nhs-ac

celerates-artificial-intelligence-rollout-to-cut-waiting-times-and-improve-care-for-millions/

…

İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti — Yapay zekâ destekli ortam dinlemeli not tutma ürünleri rehberi

https://

digital.nhs.uk/data-and-infor

mation/information-governance/guidance/using-ai-enabled-ambient-scribing-products-in-health-and-care-settings/guidance-for-ig-professionals

…

Reuters — Health care ambient scribes and legal risks

https://

reuters.com/legal/litigati

on/health-care-ambient-scribes-offer-promise-create-new-legal-frontiers--pracin-2026-01-23/

…

Tıbbi Koruma Kuruluşu — Yapay zekâ ve hukuk arasındaki sorumluluk boşluğu

https://

medicalprotection.org/uk/articles/wi

dening-gulf--between-ai-and-the-law-could-leave-nhs-and-doctors-exposed-to-claims

…

Policy Options — Artificial intelligence scribes in health care

https://

policyoptions.irpp.org/2026/04/ai-scr

ibes-health-care-canada-privacy-safety-risks/

…

Kişisel Verileri Koruma Kurumu — Üretken yapay zekâ ve kişisel verilerin korunması rehberi

https://

kvkk.gov.tr/Icerik/8547/ur

etken-yapay-zeka-ve-kisisel-verilerin-korunmasi-rehberi-15-soruda

…

Kişisel Verileri Koruma Kurumu — Özel nitelikli kişisel veriler

https://

kvkk.gov.tr/Icerik/2051/Oz

el-Nitelikli-Kisisel-Veriler

…

Anadolu Ajansı — Sağlık sektörünün yapay zekâ sınavı

https://

aa.com.tr/tr/saglik/sagl

ik-sektorunun-yapay-zeka-sinavi/3837530

…