Türkiye–İran İlişkilerinde Stratejik Suskunluk ve Prestij

Aklıma, İbrahim Reisi’nin ve beraberindeki heyetin hayatını kaybettiği 19 Mayıs 2024 tarihli helikopter kazası geliyor. Zorlu coğrafi koşullar ve yoğun sis nedeniyle arama-kurtarma çalışmaları uzun süre sonuçsuz kalmıştı. Türkiye, insani ve teknik sorumluluk bilinciyle sürece katıldı. Gece görüş ve ısı tespit sistemleri bulunan insansız hava araçlarını bölgeye gönderdi. Enkazla ilişkilendirilen bir ısı kaynağı tespit etti ve elde edilen muhtemel koordinatları İran makamlarıyla paylaştı. Bu katkı, uluslararası haber ajanslarına ve açık kaynak uçuş verilerine de açık biçimde yansımıştır.

Ne var ki sürecin hemen ardından İran makamları, Türkiye’nin rolünü küçümseyen ve “enkazın Türkiye tarafından bulunmadığı” yönünde resmî açıklamalar yapmış; böylece mesele, teknik bir arama-kurtarma faaliyeti olmaktan çıkarılarak egemenlik, prestij ve anlatı kontrolü eksenine taşınmıştır. Buna karşılık Türkiye, sahadaki katkısına rağmen konuyu bir diplomatik polemik başlığına dönüştürmemiş; “hayır, biz bulduk” şeklinde ısrarcı ve meydan okuyucu bir söylem üretmekten bilinçli biçimde kaçınmıştır.

Bu tutum bir zayıflık değil; aksine devlet aklının tercih ettiği stratejik bir suskunluk olarak okunmalıdır. Zira Türkiye açısından belirleyici olan, “kimin bulduğu” tartışması değil; kriz anlarında yardım edebilme kapasitesinin sessizce ortaya konulmasıdır. İran cephesinde ise hâlâ Fars milliyetçiliğiyle örülü Pers merkezli politik reflekslerin, teknik gerçeklikten ziyade sembolik üstünlük kaygısıyla devreye girdiği görülmektedir. Böylece insani bir arama-kurtarma süreci dahi, bölgesel siyasetin derin kimlik ve prestij gerilimleri içinde yeniden anlamlandırılmıştır.

Bu da böyle.