Hakikat, kavramlar ve özgürlük

Bence ülkemizdeki en büyük kafa karışıklıklarından biri şu: Son iki yüz yıllık modernleşme sürecinde ortaya çıkan sorunları anlamaya çalışıyoruz. Ama bunu yaparken yine o süreci şekillendiren insanların ürettiği kavramları kullanıyoruz.

Bugün kadın haklarını, feminizmi, liberalizmi ve daha birçok meseleyi tartışırken bu kavramların büyük ölçüde Batı toplumlarının tarihsel ve kültürel tecrübeleri içinde şekillendiğini unutuyoruz. Batı toplumundaki kadının tarihsel tecrübesiyle bizim toplumumuzdaki kadının tecrübesi aynı değil. Batı'da feminizmi ortaya çıkaran şartlarla bizim toplumumuzdaki kadınların karşılaştığı meseleler de bütünüyle örtüşmüyor. Buna rağmen çoğu zaman kendi toplumumuzu, kendi insanımızı ve kendi değerlerimizi başkalarının tarihsel tecrübelerinden doğan kavramlarla açıklamaya çalışıyoruz.

Batı'nın Doğu'yu yalnızca incelemesine değil, kendi kavramlarıyla tanımlamasına, temsil etmesine ve bu bilgi üzerinden iktidar kurmasına oryantalizm diyoruz. Doğu'nun Batı'yı kendi tarihsel ve kültürel dünyasından hareketle anlamasına ve tanımlamasına ise oksidentalizm.

Ama benim burada daha temel bir itirazım var. Acaba bu kavramlar hakikati anlamamız için gerçekten yeterli mi? Bence değil.

Çünkü bir Batılı, kendi toplumunun düşünce kalıplarını aşarak hakikati görebilir. Aynı şekilde bir Doğulu da kendi değerlerini parçalayarak Batı'nın kendisi için biçtiği elbiseyi giymeye çalışabilir. Dolayısıyla hakikati coğrafyalarla, ideolojilerle veya medeniyetlerin birbirlerine biçtiği kimliklerle sınırlandıramayız.

Hakikatin Batısı, Doğusu olmaz. Hakikatin tarafı da olmaz. Hakikat farklı coğrafyalarda farklı şekillere bürünebilir, farklı elbiseler giyebilir. Ama o elbiselerin hiçbiri hakikatin kendisi değildir.

Videodaki kadının sözlerini bu açıdan çok kıymetli buluyorum. Kadın, kendi toplumunda özgürlük adına üretilmiş kalıpları sorguluyor. Başörtülü bir kadının iradesini yok sayarak onu özgürleştirdiğini düşünen anlayışın çelişkisini ortaya koyuyor.

Bir kadının başörtüsünü çıkarması özgürlük olarak görülürken kendi iradesiyle başörtüsü takması neden özgürlüğün dışında değerlendiriliyor? Bir kadının özgürlüğünü savunduğunu söyleyen düşünce, o kadının inancını ve tercihlerini neden kendi doğrularına uygun olmak şartıyla kabul ediyor?

Asıl mesele de burada başlıyor. Çünkü başkasının özgürlüğünü kendi kavramlarımızın sınırları içinde tanımlamaya başladığımızda, farkında olmadan onun iradesi üzerinde de hüküm kuruyoruz.

Bence videodaki kadın, kendi feminizm yığınlarını, Batı toplumunun kadına giydirdiği elbiseyi ve zihnini kuşatan örümcek ağlarını bir bir yırtarak hakikate yaklaşıyor. Kendi toplumunun ezberlerini sorguluyor, kendisine öğretilen doğruların dışına çıkıyor. Bir başka kadının inancına, iradesine ve özgürlüğüne kendi kavramlarının ötesinden bakmayı başarıyor.

Bu yüzden onun sözlerini hemen Batılı, Doğulu, feminist veya başka bir düşüncenin içine yerleştirmek istemiyorum. Çünkü burada mesele bir ideolojiden başka bir ideolojiye geçmek değil. İnsanın kendisine öğretilen kavramları aşabilmesi, kendi toplumunun ördüğü düşünce ağlarını parçalayabilmesi ve hakikati kendi vicdanıyla arayabilmesi.

Belki de bu kadın, bizim kavramlarla açıklamaya çalıştığımız hakikati kendi hayatından, kendi tecrübesinden hareketle keşfediyor.

Belki de mesele onun hangi düşünceye ait olduğu değil, hakikati kendi kâsesinden yudumlamasıdır.

Biz ise bazen hakikatin kendisini görmek yerine onu hangi kavramın içine yerleştireceğimizi tartışıyoruz.

Selam olsun o şanlı kadına!