Gıda enflasyonu, fiyat şeffaflığı ve denetim
Konu ve bağlam
Gıda fiyatlarındaki artışı yalnız maliyetlerle ya da yalnız fırsatçılıkla açıklamak yeterli değil. Üretim ve nakliye giderlerinin yanında, maliyetle açıklanamayan zamların da incelenmesi gerektiğini düşünüyorum. Fiyatların nasıl belirlendiğinin açık olması ve etkili denetim, tüketiciyi korumak için önemli.
Gıda enflasyonu yalnızca mazotun, gübrenin, dövizin, enerjinin ve nakliye maliyetlerinin artması değildir.
Bir de yüksek enflasyonu fırsata çeviren denetimsiz fiyatlama düzeni vardır.
Bir manav bugün elmanın kilosunu 100 liraya satarken, yarın maliyetinde kayda değer bir değişiklik olmadan etiketi 120 liraya çıkarabiliyor. Market toptancıyı, toptancı üreticiyi, esnaf dövizi gerekçe gösteriyor. Herkes bir önceki zammı kendi zammının bahanesine dönüştürüyor; fakat fiyatın hangi maliyet hesabına dayandığını kimse açıklamıyor.
Serbest piyasa, satıcının tüketicinin mecburiyetinden yararlanarak istediği fiyatı yazması değildir. Serbest piyasa; gerçek rekabet, fiyat şeffaflığı, tüketicinin seçim hakkı ve etkili denetim demektir.
Bugün Türkiye’de sorun yalnızca maliyetlerin yükselmesi değildir. Asıl sorun, fiyatların zaman zaman maliyetten kopması; zam yapmanın kolay, fiyat düşürmenin ise neredeyse imkânsız hâle gelmesidir.
Üreticide fiyat düşünce markette düşmüyor.
Döviz gerileyince etiket değişmiyor.
Maliyet azalınca indirim yapılmıyor.
Fakat en küçük olumsuz beklentide, daha yeni maliyet oluşmadan fiyatlar artırılıyor.
Suya, ekmeğe, süte, ete ve sebzeye sürekli zam gelirken vatandaşın geliri aynı hızla yükselmiyor. Temel ihtiyaç maddelerinde tüketicinin “almıyorum” deme imkânı bulunmadığı için, piyasanın bütün yükü vatandaşın omuzlarına bırakılıyor.
Elbette gıda enflasyonunun tamamı fırsatçılıkla açıklanamaz. Üretim maliyetleri, yanlış tarım politikaları, döviz kuru, enerji giderleri ve tedarik zincirindeki sorunlar gerçektir.
Ancak bu gerçekler, maliyetle açıklanamayan fiyat artışlarının üzerini örtmek için kullanılamaz.
Bunun adı yalnızca enflasyon değildir.
Bu, yüksek enflasyonun arkasına saklanan fiyat keyfîliği ve denetim yetersizliğidir.
Kaynak gönderi
Görüntülenme ve okuma bildirimi sayıları yalnızca site sahibine açıktır. “Okudum” düğmesiyle bu yazıyı okuduğunuzu bildirebilirsiniz.
Sayaç ve gizlilik
Yalnızca bu yazı için kayıt tutulur. Tekrarları azaltmak amacıyla tarayıcınızda yazıya özel rastgele bir işaret kullanılır. IP adresi, cihaz parmak izi veya üçüncü taraf takip aracı kullanılmaz. Do Not Track veya Global Privacy Control etkinse görüntülenme ve “Okudum” bildirimi kaydedilmez. Bu kayıtlar doğrulanmış tekil kişi veya tamamlanmış okuma ölçümü değildir.